آن صلب شده و سرتراشي آن دشوار باشد باعث نرمي آنست اما بايد كه مقدار شش هفت ساعت بعد از ماليدن كه نرم شده باشد به آب كرم پاك شسته سرتراشى نمايند و با افيون و موم و روغن زيتون مسكن وجع نقرس حار السموم آشاميدن آن ترياق سموم و دافع مضار آنها است كه مكرر بنوشند و قئ كنند تا رفع غائلهء سم كردد هر نوع سم و ادويهء قتاله كه باشد به تنهائى و يا با ادويهء مناسبهء آن مانند روغن كاو و نارجيل بحرى و امثال اينها الزينة آشاميدن مطبوخ آن با برنج بطريق شيربرنج و فرنى جهت طول عمر و نيكوئي رنك رخسار و با كردكان و خرما جهت فربهى كرده و بدن و نيكوئي رنك رخسار و تقويت باه و ازدياد منى مقدار شربت آن از نيم رطل تا يكرطل المضار اكثار آن مورث سنك كرده و مثانه و توليد قمل و برص و سريع الاستحاله بخلط غالب بر معده مصلح آن شكر و عسل و با آن هر دو مانع انجماد آن در معده و چون منجمد كردد موجب قشعرير و لرز و عرق سرد و غشى و اختلاط عقل و خناق كردد و مداواى آن قئ كردن با حرف و سكنجبين عسلي و سركهء ممزوج با فودنج و بدستور با عسل و تخم كرفس و آب كرم و آشاميدن پنير مايه تا مقدار يك مثقال از مجربات شمردهاند و حكماى هند كفتهاند شير كاو سفيد دافع سودا است و شير كاو سياه دافع صفرا است و شير كاو سرخ قاطع بلغم و شير كاو زرد دافع هر سه خلط *
* لبن جاموس *
بفتح جيم و الف و ضم ميم و سكون واو و سين مهمله معرب كاوميش است يعني شير كاوميش از شير كاو بسيار غليظتر و دهنيت و جبنيت بران غالب و ثقيل و بطئ الهضم و سريع الاستحاله بخلط غالب و صفرا است چون شير را با چوب كياه كنكهيه طبخ دهند و حركت دهند منجمد و بسته كردد نبات داخل كرده بخورند بواسير را نافع است
* لبن الخفاش *
بضم خاء معجمه و فتح فا و الف و شين معجمه قريب بشير اسد است
* لبن الخنزير *
بكسر خاء معجمه و سكون نون و كسر زاى معجمه و سكون ياء مثناة تحتانيه و راء مهمله بفارسي شير خوك و بهندى سوركادودهه نامند
* طبيعت ان
سرد و تر
* افعال و خواص آن
نزد بعضي بسيار ممدوح و جهت سل و دق نافع و مورث برص و وضح است
* لبن الرماك *
بفتح راء مهمله و ميم و الف و كاف به فارسى شير ماديان و بهندى كهورى كادودهه نامند
* ماهيت ان
معلوم است بهترين آن نيز مانند شير كاو است و به همان شروط و جبنيت آن كمتر
* طبيعت ان
كرم و تر از شيرهاى ديكر
* افعال و خواص آن
جالى و مفتح و مفرح اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن آن محرك اشتها و باه و ملين طبع و موافق قرحهء مثانه و مجارى بول و مدر بول و حيض و منقطع حادث از حرارت و يبوست و حقنهء كرماكرم آن منقى قرحهء رحم و حمول آن با نشارهء عاج بعد از طهر معين بر حمل عاقر و آشاميدن ترش كردهء آنكه قمز نامند در اكثر افعال مذكوره قويتر دانستهاند و جهت استسقا و بعض انواع دق بشرائط مذكوره در لبن اتان و آينده در لبن لقاح از تعليف آن برازيانه و غير آن از اشياى حاره و بارده ملطفهء مفتحه نيز مفيد الخواص كفتهاند از خواص آنست كه چون هر سال قليلى از ان باطفالى كه آبله برنياورده باشند بخورانند در ان سال آبله برنياورند و اكر برآورند زياده بر چند دانه نباشد و از مجربات مكرره شمردهاند
* لبن الضان *
بفتح ضاد معجمه و الف و نون كه لبن النعاج و به فارسى شير ميش و كوسفند نيز نامند
* ماهيت ان
معروف و بران دهنيت و جبنيت غالب و غليظتر از شير كاو و بهترين آن شير ميش سياه بشروط مذكوره است
* طبيعت ان
كرم و تر
* افعال و خواص ان
مقوى جوهر دماغ و نخاع و باه و جهت قرحهء رياح و امعا و نفث الدم و تزحر و نيكوئي رنك رخسار و دفع مضرت ادويهء سميه و جماع و تدارك آن بتقويت و با روغن بادام و صمغ عربى جهت سرفه مجرب و در سائر