و با كوشت و بيضهء مرغ و ماهي و ترب و پياز و ميوههاى تازه و بقول و حبوب و امثال اينها و بالاى آن نيز ما دام كه انحدار نيافته باشد و بالاى آن چيزى خوردن و خوابيدن همه مفسد آن و با وجود اخلاط فاسده در بدن و امتلا مهلك دانستهاند و بدستور با شير حيوان اهلي كثير الدسومت و ثقيل و وحشي قليل الدسومت و خفيف
* طبيعت ان
مطلقا مركب القوى با غلبهء حرارت و رطوبت و نيز كرم در اول و تر در دوم
* افعال و خواص ان
مجموع شير حيوانات جالى و دافع اخلاط سوخته و مقوى و مسمن و موافق اعضاى تناسل و كفتهاند موافق امزجهء حارهء يابسه هركاه صفرا در معده نباشد و قطور آنها جهت رمد و اكثر امراض عين خواه به تنهائى و يا با شيافات و ادويهء مناسبه و طلاى اقسام آن موافق ورم مقعده
و درد آن و قرحهء مثانه و اورام عانه و رحم و حافظ رطوبات اصليه و طول عمر و مسمن و محرك باه خصوص شيرجاموش با شكر السموم بادزهر سموم قتاله و شراب ارنب بحرى و شوكران و بنك و ذراريح و ارنب بحرى و ثافسيا و خربق و خانق الذئب و نمر و جميع ادويهء اكاله و معفنه و امثال اينها نافع است الزينة طلاى آن جالى آثار قبيحه و آشاميدن آن نيكو كنندهء رنك رخسار خصوصا با شكر و فربه كنندهء بدن خصوصا شيربرنج و فرني آن به تخصيص در امزجهء حارهء يابسه و طلاى ماء الجبن جالي كلف و آثار جلد و آشاميدن آن نيز الاورام و البثور آشاميدن ماء الجبن باهليله جهت جرب و حكه نافع و اطباى هند جميع شيرها را خام خوردن محدث امراض مختلفه مىدانند مكر شير زنان و الاغ و بعضى شير كاو تازه دوشيده كه هنوز كرمى پستان در ان باقي باشد بسيار نافع و از قبيل آب حيات دانسته و غير اين دو سه شير خصوص شير بز را جوشانيده بهتر مىدانند و طريق جوشانيدن آن آنست كه به قدر ربع آن آب شيرين خالص داخل كنند و به آتش ملايم بجوشانند تا آب برود و شير بماند پس بعد از سرد شدن بنوشند و نيز هر شير را بعد از آنكه از دوشيدن آن دو ساعت كذشته باشد و بعضى چهار ساعت كفتهاند خوردن آن را بد مىدانند و همچنين شير حيوان كه تازهء بچهء آن مرده و يا ساقط شده باشد و بسيار لاغر و يا مريض و يا حامله و يا تازه زائيده و يا قريب بانقطاع را نيز زبون و مولد امراض كثيره و در اوائل حميات نيز اما در اواخر نافع كفتهاند و رافع قبض بطن و سوزش چشم و يبس دماغ و لاغرى و ضعف بدن و پيرى و آلات بول و اعضاى تناسل را مفيد و چون شير را با هموزن آن و با زياده آب بنوشند ادرار بسيار آورد و مجارى بول را صاف كند *
* لبن الاتان *
بفتح الف و تاء مثناة فوقانيه و الف و نون لغت عربي است و بفارسي شير الاغ و شير خر و بهندى كدهى كادودهه نامند
* ماهيت ان
معلوم است و مائيت بران غالب و بغايت قليل الجبنيت و دهنيت و لهذا
* طبيعت ان
ابرد و ارطب همه شيرها است تا دوم سرد و در سوم تر و بهترين آن شير الاغ جوان فربه صحيح المزاج تازه زائيده است و اكر بچهء آن ماده باشد بهتر و بايد كه كرم كرم بنوشند كه سرد نكشته باشد
* افعال و خواص آن
بسيار مبرد و مرطب و مفرح و جالى و مفتح و مقوى قلب حار و بطئ الاستحاله بخلط غالب و موافق امزجهء حارهء يابسه هر كاه معدهء ايشان خالى از صفرا باشد اعضاء الراس سعوط و قطور آن در بينى و كوش و يا فوخ جهت ترطيب دماغ و جهت رفع يبس آن و بيخوابى و صداع حار يبسى و امراض حارهء يابسهء دماغيه و رعاف و درد كوش حار و رمد حار و سوزش چشم و دمعه و سلاق و طرفه و امثال اينها خصوصا با سفيدهء بيضهء مرغ و روغن كل جهت طرفه و ضماد آن نيز جهت امراض مذكوره كه پارچهء كرپاسي پاكيزه را بدان تر كرده بر پيش سر و كوش و چشم اندازند و چون كرم كردد و يا خشك شود تبديل نمايند و غرغره و مضمضهء آن جهت خوانيق و ذبحه و اورام لثه و لهاة و لوزتين و تقويت لثه و درد دندان بتنهائي و يا با مغز فلوس خيارشنبر و درين حين تحليل آن