و وجه افراد ذكر آن معروف بودن باسم خاص است و آن نباتى است شبيه بنبات عنب الثعلب و برك آن از ان عريضتر و شاخهاى آن چون بلند شود منحني بسوى اسفل كردد و كل آن سفيد مائل بسرخي و ثمر آن در غلافى مستدير شبيه بمثانه و آن غلاف در خامى سبز مىباشد و بعد رسيدن سرخ در وسط آن دانهء مانند سر پستان و فندق كوچكى نيز بعد رسيدن سرخ مىكردد و پيوسته بقمع آن و دو صنف مىباشد جبلي و بستانى و جبلي آن را برك مانند برك سيب و مزغب و غبار آلوده و سياه و ساق آن با رطوبت چسپنده و نبات آن بزركتر از بستاني و كل آن بسيار سرخ و دانهء آن زرد مائل بسرخي و در غلافى زرد منبت آن سنكلاخها و آن را كاكنج منوم و عنب الثعلب منوم و در تخدير قويتر از خشخاش منوم و از مطلق آن مراد كاكنج بستاني است و مستعمل پوست ثمر و دانهء آنست كه سرخ رسيده باليدهء تازه باشد بهترين آن بعضى بستاني و بعضى جبلى كفتهاند و جمع ميان هر دو قول آنكه جايى كه تخدير بسيار مطلوب باشد جبلي بهتر است و در مواضع ديكر بستانى و قوت آن تا سه سال باقي مىماند
* طبيعت ان
سرد و خشك در دوم و جبلى آن در سوم و عصارهء آن نيز
* افعال و خواص بستانى ان
الاذن قطور عصارهء آن جهت قروح مزمن كوشت اعضاء الصدر و الغذاء و النفض جهت ربو و لهث و عسر النفس و اخراج صفرا بادرار و اقسام كرم معده و امعا و حب القرع و ادرار بول و دفع امراض كرده و مثانه و قرحهء آن و مصلح حال جكر و مداومت هر روز مقدار يك مثقال از ان و يا عصارهء آن جهت يرقان مجرب و بلع نمودن زن هفت عدد دانهء آن را بعد از پاكى از حيض جهت منع حمل مجرب يافتهاند و قولس كفته كه چون جزوى از خشك آن با جزوى از شيح ارمنى بسايند و بخورند كرم معده و حب القرع را دفع و اخراج نمايد الاورام و القروح طلاى عصارهء آن محلل صلابات و بواسير و رافع قروح مزمنهء كوش و حافظ قروح از فساد و مخدر مصلح آن كلقند مقدار شربت از پوست و دانهء آن تا پنج درم بدل آن عنب الثعلب و جبلي آن نيز مدر بول يك مثقال آن منوم و زياده از يك مثقال مورث اختلاط عقل و جنون است و جوارش و اقراص و معجون آن در قرابادين ذكر يافت
* كالاكوت *
بفتح كاف و الف و فتح لام و الف و ضم كاف و سكون واو و تا لغت هندى است بمعني سياهكل
* ماهيت ان
بيخى است سمى نبات و كل آن مائل بسياهي و بيخ آن در هيأت و رنك شبيه بجدوار بنفش و سياه و اعلاى آن در كوه كيدار پربت از نواح تبت پيدا مىشود و بهترين و قوى آن براق صلب سنكين آنست
* طبيعت و افعال و خواص آن
مانند سينكيا است كه نوعى از بيش است و بيش در حرف الباء مع الياء ذكر يافت و كل آن نيز در كمال سميت است
* كالى زيرى *
بفتح كاف و الف و كسر لام و ياء مثناة تحتانيه و كسر زاى معجمه و سكون ياء و كسر راء مهمله و يا لغت هندى است و آن را سوراج نيز نامند
* ماهيت ان
تخم نباتى است هندى نبات آن به قدر دو ذرع و برك آن اندك طولاني مشرف و كل آن برنك كل كاسنى و تخم آن نيز شبيه بتخم آن در شكل و غلاف و از ان بلندتر و رنك آن سياه بسيار تلخ و مستعمل تخم آن
* طبيعت ان
كرم و خشك در آخر سوم
* افعال و خواص ان
آشاميدن آن جهت رفع مواد بلغميه و اخراج اقسام كرم معده و امعا و حب القرع و ضماد آن جهت تسكين اوجاع بارده و تحليل اورام صلبه به تنهائى و يا بادويه مناسبه نافع و بدستور ضماد برك و شاخ درخت آن و بسبب كمال حدت و خالي نبودن از سميت اطبا در معالجهء اشخاص انسانى از داخل كم مستعمل دارند بلكه اكثر مستعمل بياظره در معالجهء دواب است
* كامخ *
بفتح كاف و الف و فتح ميم و خاء معجمه معرب از كامهء فارسي است و جمع آن كوامخ و بعضى كفتهاند بفارسي جواب و باصفهاني كومه نامند
* ماهيت ان
نوع صبغ و نان خورشى است كه از پودنه و شير و ابازيز و فوذج كه خميرهء كوامخ