اوائل ربيع مىرويد و در اوائل صيف كل و تخم مىآورد و قوت آن تا دو سال باقي مىماند
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك و در سوم نيز كفتهاند و عصارهء بيخ آن قويتر از سائر اجزاى آن مستعمل
* افعال و خواص ان
محلل و قابض و جالى و بحسب اختلاف طعوم بيخ آن از ان افعال متضاده صادر مىكردد از ادرار طمث و اخراج جنين مرده و افساد زنده و اخراج آن و تفتيح سدد و تنقيهء دماغ و سينه و امثال اينها از افعال حرارت كه صادر از حدت و حرافت آنست و حبس نفث الدم و اندمال جراحات كه از افعال برودت كه بسبب قبض آنست و كفتهاند چون لحم مقطوع را به آن طبخ دهند مجتمع مىكرداند اعضاء الصدر و الغذاء و النفض جهت ضيق النفس و عسر آن و ربو و سرفهء كهنه و نفث الدم مزمن و درد پهلو و مغص و رفع سدهء كبد و طحال و قولنج بلغمى و استسقا و يرقان و صلابت كبد و طحال و ادرار بول و حيض و عسر ولادت و اوجاع رحم و فسخ عضل و عصب و قتل و اخراج ديدان نافع و فرزجهء آن جهت ادرار طمث و اخراج جنين موثر الجروح و القروح و النواصير ضماد تازهء آن به تنهائى و خشك آن به تنهائى و يا با مراهم جهت الزاق و چسپيدن زخمهاى تازه و التيام و ختم جراحات تازه و رديهء كهنه و عميقهء غائره و نواصير و اوجاع عصب و فسخ آن و كسر اعضاء و عرق النساء بغايت قوى الاثر و در سائر افعال قريب بقنطوريون صغير و از ان ضعيفتر مضر دماغ مصلح آن عسل و شيرينيها مقدار شربت آن تا دو درم و اكر تپ نباشد با شراب و الا با آب بدل آن حضض و قنطوريون دقيق و عصارهء حب آن جهت امراض مذكوره نافع و شيخ ابن بيطار نوشته كه آنچه در بلاد لوقيا مىشود عصارهء آن را كرفته بجاى حضض استعمال مىنمايند *
* قنطوريون صغير *
كه آن را قنطوريون دقيق و بيوناني قطوريون طوليطون بمعنى قنطوريون دقيق و قنطوريون طرمقرون يعنى قنطوريون صغير و بعضى آن را مليسون مشتق از مليس كه بمعنى آب ايستاده است نامند جهت آنكه اكثر منبت آن كنار آبهاى ايستاده است و در بطايخ نيز مىرويد و بفارسي لوفاى خرد و كربون نيز كويند
* ماهيت آن
نباتى است كه بر كنار آبهاى ايستاده و در بطايخ مىرويد به قدر يك شبر و زياده بر ان شبيه باوفاريقون كه فودنج جبلى نامند و ساقهاى آن از هم جدا و پرشاخ و برك آن شبيه ببرك سداب و كل آن سرخ مائل ببنفشى شبيه بكل شبو و از ان كوچكتر و ثمر آن مانند كندم مستعمل و جميع اجزاى آن بسيار تلخ و با اندك قبضى و بيخ آن كوچك و بىمنفعت بخلاف بيخ نوع كبير و سائر اجزاى آن مستعمل و تازهء آن اندك خوشبو و شاخهاى آن سفيد مائل بزردى و قوت آن تا ده سال باقي مىماند و از نباتات ربيعى است و در آخر ربيع مىرويد
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
لطيفتر و قويتر از نوع كبير در جميع افعال و ساق و برك و كل آن قويتر از عصارهء آن و مجفف و بيلذع و مفتح و مسهل و منقى و جاذب از اعماق بدن و مفاصل و امثال ادوية چيني را منفعت بسيار است اعضاء الراس و العصب و الصدر و الغذاء و النفض و السموم و غيرها آشاميدن مطبوخ دو مثقال آنكه در هفتاد مثقال آب طبخ نمايند تا بنيمه رسد و بمالند و صاف كنند و با شكر و امثال آن بنوشند جهت تنقيهء دماغ و اعصاب و صرع و عسر نفس و نفث الدم و اسهال مرهء صفرا و سودا و زردآب و بلغم لزج مخاطى و امراض بلغمى و اوجاع مفاصل و قسخ عضل و تفتيح سدهء جكر و طحال و رفع قولنج بلغمى و تحليل صلابت طحال و ضرر سموم هوام خصوصا عقرب نافع و دو درم آن جهت رفع حميات و با شراب جهت نفث الدم و ذات الجنب بارد و با ماء الاصول جهت اوجاع ظهر و مفاصل و عرق النسا و نطول با آب مطبوخ آن دافع كزاز و بدستور بخور آن و احتقان با آب مطبوخ پنج درم آن با روغن كنجد و بدستور برماد آن جهت عرق النسا و اوجاع ظهر و قولنج بيعديل براى آنكه مخرج اخلاط مراريه و سوداويه و بلغميهء لزجه است و افراط عمل آن مودى