است
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
آشاميدن اسفيدباج و مرقهء آن ملين طبع و كوشت آن حابس و همچنين كوشتاب و لحوم سائر عصافير و اين اقوى از انها است و مداومت كباب آن صالح الغذا و جهت صاحبان قولنج و اوجاع مثانه نافع و محرق مجموع آن جهت ذات الجنب و وجع فواد بسيار موثر مضر محرورين مصلح آن كاسني با سركه و ميوههاى ترش و با روغن بادام استعمال نمودن است
* قنبيط *
بضم قاف و فتح نون مشدده و كسر باء موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و طاء مهملهء مشاله بفارسي كلم رومى و كلم كرد نامند
* ماهيت ان
نوعي است از كرنب و وجه علىحده ذكر نمودن آن اختصاص معروف بدان بودن است و نزد عوام و اهل شام و بغداد مشهور به بيض العيار است برك آن شبيه ببرك چغندر و از ان عريضتر و ضخيمتر و سبزى آن با غبريت و سرمئىرنك و طعم آن با تلخى و شيرينى آميخته و در وسط آن ساقي و بر بالاى آن جمهء آن و بر اطراف آن بركها درهم مجتمع به شكل كله و در بنكاله در موسم زمستان تخم آن را از فرنك مىآورند هر سال تازه مىكارند بسيار خوب و لطيف و سفيد و مجتمع و نازك و لذيذ مىباشد و هرچند هوا سردتر باشد بهتر مىشود و بتعمل و تربيت بهتر و سفيدتر و لطيفتر مىكردد و بعضى مردم در وقت كوچكى بركهاى آن را درهم مىبندند و در هنكام نزديك بكمال رسيدن ديكچهء سفالى كه بهندى هاندى نامند معكوس بر بالاى آن مىكذارند كه كلهء آن در جوف آن بكنجد و آفتاب و شبنم بدان نرسد كه آن را فاسد سازد و ساق آن را از نصفه بيشتر بكل مىكيرند و بدان آب هميشه مىدهند خوب و لطيف و باليده مىكردد و به قوت زمين و خوبى تخم نيز برميكردد و بهترين آن تازهء سفيدرنك يا زردرنك نازك خوب درهم پيچيدهء آنست و نيز قسم ديكر ازين مىشود در برك و ساق و قبه همه مشابه بدان الا آنكه بركهاى خارج آن اندك بزركتر و عريضتر و تيرهتر و رنك و ساق برك آن بنفش مائل بسرخى و رنك بركهاى قبهء پيچيدهء آن سرخ تيره مائل به بنفشى است و بهترين اين نيز تازهء خوشرنك نازك و خوب درهم پيچيدهء آنست
* طبيعت ان
مركب القوى با رطوبت مائيهء غليظه و حرارت مفتحهء لطيفه و مادهء ارضيهء كثيفه و كفتهاند كرم در اول و خشك در دوم است
* افعال و خواص آن
با قوت مفتحه و محلله و مبهيه و نفاخيه و مدر بول و مولد خون سوداوى عكر و مضعف دماغ و مبخر و ردى الغذاء و نفاخ و مسدد و محدث نفخ در حوالى پهلو و شكم و بالخاصيت محلل خمار و مسكن آن و اكنار آن مولد اخلاط سوداويه و امراض سوداوى و افكار رديه و خيالات فاسده و ديدن خوابهاى مشوشه و مضعف دماغ و بصر بسبب تبخير آن و آشاميدن مائيت آن مانع مستى و نطول طبيخ آن جهت اوجاع مفاصل نافع مصلح مضاران در آب جوشانيدن و آب آن را مكرر ريختن و مهرا پختن با كوشت فربه و روغن بادام و يا زيت الانفاق و روغن كاو تازه بسيار بريان نمودن و با ادويهء حارهء لطيفه خوردن است و بيض آن نفاخ و مهيج فواق و زياده كنندهء منى و معين بر جماع خصوصا چون بريان نمايند و با سركه و زيت و آبكامه بخورند مولد سودا است زياده از كرنب و تخم آن كرم و خشك و استعمال آن پيش از شراب يا با شراب مانع سكر و محلل خمار آن و مفسد مني است چون زن بعد از جماع با خود بردارد
* قنبيل *
بكسر قاف و سكون نون و كسر باء موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و لام كفتهاند معرب كتبيلاى فارسي است و يا معرب كميلهء هندى در ماهيت آن اختلاف است بسيار بعضى كفته چيزى است رملي سرخرنك كه از آسمان فرود مىآيد با شبنم در بعضي بلاد و بعضى كفتهاند كه شبنمي است كه بر اراضى باديهء يمن مىنشيند و با خاك ممزوج كشته بدان هيئت مىكردد و بعضى كفته طينى است مانند طين معروف بطين الجلود كه نزد باريدن باران ظاهر مىكردد در خراسان و بعضى