مؤثر المضار مولد سودا خصوصا نمك پروردهء آن مصلح آن طبخ و بريان نمودن آنست در روغنها مانند روغن بادام و كنجد و غير آن و كفتهاند مصلح آن هليلهء كابلي و شكر است *
* قنب *
بكسر قاف و فتح نون مشدده و باء موحده و بضم قاف نيز آمده لغت عربي است و كفتهاند معرب از كنب فارسى است و آن را ابق و بيونانى و ديفرونس و بسرياني قنبيرا و برومى كتاني و بفارسي كنب و بنك و بهندى بهنك بخفاىها و باصطلاح ورق الخيال و جزو اعظم و حشيش و حشيشة الفقرا و نشاط افزا و فلك تاز و عرش نما و حبة المساكين و شهوتانكيز و مونس الهموم و چتر اخضر و زمرد رنك و بر كلك شيرازى و امثال اينها نامند و ديسقوريدوس قنابس و قنابوس نيز ناميده و كفتهاند پوست ساق آن را قنب نامند و از ان مانند كتان ريسمان و البسه سازند اما پوشيدن لباس آن جائز نيست جهت آنكه مفسد مفاصل و محدث لاغرى است و كاغذ از ان خوب ساخته مىشود چنانچه در كشمير از ان كاغذ مىسازند بسيار خوش قماش برابرى با كاغذ ابريشمى مىكند و شكوفه و غبار زغبي و شبنمى كه بران مىنشيند و غليظ و چسپنده است همه را جمع مىنمايند و چرس مىنامند و در سر غليان مىكشند تخدير و سكر بسيار مىآورد خصوص شبنم آن و آن هرچند چسپندهتر و غليظتر و منجمدتر باشد قويتر است و بسا است كه بسبب كمال قوت هلاك مىكرداند كشندهء خود را
* ماهيت ان
نباتى است معروف و در اكثر بلاد بهم مىرسد مانند هند و كشمير و بنكاله و زنج و روم و فارس و عراق و غيرها و كفتهاند به ترتيب مذكور هريك اقوى از ديكراند و عراقي و بنكالى از همه ضعيفتر و بعضى فارسي را اقوى از رومى كفتهاند و هريك برى و بستاني و جبلي مىباشد و برى و جبلي اقوى از بستانياند و بستانى فى الحقيقت قنب است زيرا كه پوست آن جدا مىكردد و درخت آن بلندتر تا به پنج ذرع و ساق آن مجوف و شاخهاى آن باريك و بران بركها پنج يا شش يا هفت تا نه و اكثر فرو مىباشد و بسيار سبز رنك و با خشونت و كل آن سفيدرنك باريك و تخم آن مدور و آن را شهدانج و به فارسى شاهدانه نامند و برى و جبلى آن را درخت كوتاهتر از بستاني و لحاى آن خوب جدا نمىكردد و بدشوارى اكر قليلى به عمل آيد به كار امور مذكوره نيايد و شاخهاى آن شبيه بخطمي و سياه رنك و برك آن نيز مانند برك بستانى و از ان خشنتر و سياهى آن كمتر از بستاني و سفيدى بران غالب و كل آن سرخ و ثمر آن مانند فلفلي شبيه بحب السمنه و بعضى خود حب السمنه دانستهاند و بيخ آن را مغاث و شيخ ابن بيطار كفته قنب دو نوع مىباشد برى و بستاني و نوع ثالثي كه آن را قنب هندى نامند و نديدم من آن را مكر در مصر و آن را حشيشه نامند و در بساتين زراعت مىنمايند و بسيار مسكر است يك درم آن زياده بر ان از حد سكر بدر برده بر عونت و اختلاط عقل و جنون منجر مىسازد و بسا است كه هلاك مىكرداند و بالجمله انواع رديهء آن بسيار است از مجنن و غير آن
* طبيعت برك ان
مركب القوى و در سوم سرد و خشك با حرارت لطيفهء قليله و برودت كثيفهء غالبه و تخم آن كرم و خشك در سوم و پوست آن سرد و خشك و در غايت رداءت و لحاى آن سرد و خشك باعتدال
* افعال و خواص ان
از جملهء اشجارى است كه برك آن بسبب مركب بودن قواى آن اولا فرح و سرور و نيكوئي رنك رخسار و سكر مىآورد بجزو حار لطيف و تخدير حادث از جزو بارد و بعد زوال و تحليل جزو حار لطيف و ظهور آثار جزو بارد كثيف ضد افعال مذكوره از ان ظاهر مىكردد و نيز بسبب جزو حار خيال و فكر را لطيف و دقيق مىكرداند و عطش و اشتهاى طعام و شهوت باه را بالعرض زائد مىكرداند و بالاخرة بالعكس و باعث تكدر روح دماغى و ظلمت بصر و ضعف آن و جنون و ماليخوليا و جبن و خوف بسيار و استسقا و امثال اينها و ضعف باه و قطع آن مىكردد جهت آنكه مجفف منى است و شيرينها مقوى فعل آن و ترشيها مبطل آن اعضاء الراس سعوط برك برى آن منقي