آن نزديك بهم و سائيدهء آن خوشبو و زرد رنك مائل بسفيدى باشد
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك و بعضى كرمي آن را و بعضى خشكي آن را غالب دانستهاند و اين اظهر است
* افعال و خواص آن
ملطف و محلل و با اندك قوت قابضه و مجففهء زياده از قابضه و حرافت و با جوهر ارضي و هوائى كه باهم نيكو امتزاج باعتدال يافته و با جوهر لطيف چنانچه در همه افاويه مىباشد و مقوى دل و جكر و دافع استسقا و درد سينه و جكر و رحم و عسر البول و تقطير آن و محلل اورام و التيام دهندهء شكاف عضل اعضاء الراس و العصب و الصدر آشاميدن طبيخ آن با تخم كرفس جهت جنون و وجع فواد بارد و سرفهء بارد رطب و نيز استنشاق دخان آن بتنهائي و يا با صمغ البطم بقمع كه به حلق برسد جهت سرفهء بارد رطب و اكتحال آن جهت جلاى بصر و تقويت آن و حدت بصر و آشاميدن طبيخ آن جهت شدخ عضل و اورام معده و كبد و تفتيح سدد و با عسل و بزر كرفس جهت حبن و وجع عضلات بطن و اورام رحم و ادرار بول و امراض كرده و رفع قرحهء مزمن و تقطير البول و جلوس در طبيخ آن جهت درد رحم و استسقا و عرق النسا الزينة و الاورام ضماد آن جهت كمودت خون مرده زير جلد و تحليل اورام و ذرور آن جهت خوشبوئى زير بغل عرق و شكستكي اعضا نافع مضر كمركاه مصلح آن انيسون و استعمال آن با صمغ البطم بهتر از سائر چيزها مقدار شربت آن تا دو درم بدل آن عدس و مر و بدستور اظفار الطيب است با صندل و آن را داخل اكحال جاليه و مقويهء بصر و كفتهاند داخل طيوب و ذرائر مىنمايند لهذا آن را قصب الذريره مىنامند و اطباى هند آن را سرد و خشك و سبك و باد انكيز و دافع سرفه و صفرا و سوزش اعضاء و تپ حادث از فساد اخلاط ثلثه كه سنپات نامند مىدانند و آشاميدن نقوع آن با برك حنا و هليلهء سياه هندى و شاهتره از هريك يك درم تا يك مثقال و يازده عدد فلفل نيم كوفته كه شب در آب كرم بخيسانند و صبح ماليده صاف كرده با دو درم شكر بياشامند ده روز متوالي يا بيست تا چهل روز جهت اقسام جرب و قوبا و ابتداى جذام و غيرها مجرب و باضافهء بسفايج و افتيمون و عناب فعل آن اقوى است *
* قصب السكر *
بفارسي نيشكر و بهندى بلغتى اوكهه و بلغتى كانده و كنه هر دو بكاف عجمي و پوندا نيز نامند
* ماهيت ان
دو نوع است سفيد و سرخ و هريك اصناف مىباشد از نرم نازك شاداب شيرين و صلب كم آب كم شيرين و بعضى شورمزه و بحسب اماكن مختلف مىباشد در خوبى و بدى و سفيد آن در قصبهء بردوان از مضافات مرشد اباد بنكاله بسيار خوب و لطيف و نازك و شيرين مثل قند و نبات مىشود بعد از ان در اكبراباد و شاه جهان آباد و صوبهء بهار و لكهنو و بعضى جاها در دكهن از بلاد هند و در راج محل و ديكر جاها نوع سرخ در بنكاله خوب و كلان مىشود و در صوبهء عظيمآباد و اوده و كوركههپور از بلاد هند و نيز در بتاويه و چين و در مصر و عمان نيز خوب مىشود از قسم سفيد و در اماكن ديكر بدان خوبى نمىشود و سرخ آن نيز مختلف باشد در خوبى و بدى و بهترين قصب السكر آنست كه صادق الحلاوة و آبدار لذيذ كمريشه باشد يعنى ريشههاى آن نرم نازك باشد كه در خائيدن دندان و زبان را آسيبى نرسد و شكر مصنوع از ان خوب و لطيف مىباشد و در فانيذ دستور اخذ و صنعت و اقسام شكر و فانيذ و قند و نبات و غيرها مذكور شد
* طبيعت ان
در اول كرم و در دوم تر
* افعال و خواص ان
ملطف خون و حابس و مفتح سدد اعضاء الصدر و الغذاء و النفض رافع خشونت سينه و رئه و سرفه و جالي رطوبات متولده در انها خصوص در مشوى آنكه در زير آتش و يا خاكستر كرم و يا آنكه مقشر آن را با آب كرم شسته باشند و مسمن بدن و مدر بول و منقى مثانه و ملين بطن و محرك باه و رافع التهاب معده و قئ كردن با آب آنكه بياشامند و بالاى آن آب سرد بنوشند و قئ كنند با عالت پر مرغى كه در روغن كنجد فرو برده باشند و اكثار آن خصوص بعد از طعام نفاخ و مولد