برميآيد و باقي زبون و از نوع زبون ني بوريا و غير آن مىبافند و از مصمت آن نيز و مىسوزانند و نيشكر كه قصب السكر است از اقسام مصمت آنست و علىحده ان شاء اللّه تعالى مذكور مىكردد و انابيبي كه ني فارسي است و آن ني سبز رنك است كه در آبها مىرويد و نبطي آن نمىرويد مكر در آبهاى ايستاده و عكرش كه قسمي از ثيل است چون در زمينهاى آبدار تربيت يابد ني مىكردد و قنا يعني ني نيزه و تير كه بعربي مران و بهندى سرى نامند نيز هر دو از اقسام قصباند و اقسام بانس كه در ملك هند و زيربادات خصوص افراط اقسام آن در بنكاله بسيار است نيز از اقسام ني مجوف است و تفصيل هريك جدا جدا طولى دارد و خيزران نيز از اقسام ني مصمت است در حرف الخاء ذكر يافت
* طبيعت مطلق ان
سرد و خشك و محرق آن كرم و خشك
* افعال و خواص بيخ ان
اندك جالى و بي حدت و از سائر اجزاى آن قويتر اعضاء الراس ذرور قصب محرق جهت سعفه و قوباى حادث در سر و كل آن چون در كوش رود احداث كرى نمايد بسبب چسپيدن باندرون كوش و لهذا احتراز از ان واجب است و سنون سوختهء قصب جالي دندان و مانع سيلان خون لثه و اكتحال رطوبتى كه در برك ني جمع مىكردد جهت رفع بياض عين از مجربات است اعضاء الصدر و الغذاء و النفض آشاميدن سائيدهء برك آن با عسل جهت سرفه و محرق آن به قدر يك دانك جهت تفتيح سدهء مراره و ادرار بول و حيض چون برك نورستهء آن را در آب خوب بمالند و صاف كرده بنوشند نفث الدم را مفيد است الجروح و القروح و ضماد سوختهء آن جهت جرب و حكه و زخمهاى چركدار و ضماد برك تازهء آن جهت حمره و اورام حاره و ضماد بيخ تازهء كوبيدهء آن جاذب استخوان و پيكان و با سركه مسكن درد كمر و عصب و ورك و ذرور پوست ني نيمرس خصوصا بانس حابس نزف الدم همه اعضا است كه پوست ظاهر آن را بتراشند و نرم سوده بر ان بپاشند السم ضماد شكوفهء آن جهت كزيدن عقرب و اخراج كرم كوش و معده الزينة طلا و خضاب بيخ سوختهء آن با پوست و با هموزن آن حنا جهت رويانيدن موى و بلندى و تقويت آن و جلاى بشره و پوست ني فارسي سوخته كرم و خشك در سوم و جهت داء الثعلب الحمي و غيره فرش كردن برك ني فارسي كه آب بر ان پاشيده باشند جهت صاحبان تپ حار و رفع شدت كرمي هوا و فساد آن نافع مضر رئه مصلح آن كثيرا و فندق است *
* قصب الذريرة *
بفتح ذال معجمه و كسر راء مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح راء مهمله و ها لغت عربى است و نيز بعربي قصب بواو بسريانى قصاديسما و بيوناني ارمنيقون و برومى اقياقيلوني و بفارسي ني نهاوندى و بر كينبه و بهندى چرايتا و چرايته و يك نوع ديكر را نيپال و بفرنكي كال دم ارهانك نامند و ديسقوريدوس قالاس ناميده
* ماهيت ان
نباتي است معروف باريك و بلند تا دو شبر و انبوبي كرهدار و بر هر كرهي دو شاخ و بر شاخها نيز شاخهاى بسيار باريك و بر هر كرهى دو برك شبيه ببرك نعناع و بر شاخهاى بسيار باريك آن غنچها و كلهاى كوچك فى الجمله شبيه بكل بنفشه و ساق آن را چون بشكنند شكستهء آن با ريشها باشد و جوف آن سفيد و در ان چيزى شبيه بپنبهء ندافى نموده و نسج عنكبوت و لزج و طعم ممضوغ آن قابض باندك حدت و حرافت و رنك ظاهر ساق و شاخهاى آن سرخ مائل بزردى و تيركي و دو نوع مىباشد يكى كبير و باوصاف مذكوره و دوم صغير و آن بسيار باريك مانند خيوط و منابت آن بلاد هند و فارس و كوه كيلويه و در بنكاله نيز كثير الوجود و كفتهاند نوع دوم املس و بهيأت كبيران و رنك ظاهر آن با كمودت و طعم آن با قبوضت و با حدت و حرارت و اين هندى است و بهتر از اول و نيز كفتهاند يك نوع ديكر هندى مىباشد كه حدت و تلخي ندارد و اين را تخمى است مانند نخود و در غلافى و اكثر اطباء كفتهاند مختار و بهترين آن ياقوتى رنك بصفات مذكورهء صدر است كه كوههاى