مورث رياح و كشيدكي معده و احشا و اجتناب از ان اولى است مصلح آن زيره در سركه خيسانيده و مطلق قسب مضر دندان و لثه است مانند سائر شيرينيهاى نخلي مصلح آن در محرورين سكنجبين حامض و شراب انارين و در مبرودين زيره در سركه خيسانيده و بعضى كفته خرماى هيروني عبارت از ان است *
* قسط *
بضم قاف و سكون سين و طاء مهملهء مشاله كفتهاند معرب از قسطس يوناني است و كفتهاند معرب از كته هندى است و بسرياني قوشنا و قشنا و بفارسي كوشنه و بفرنكي كست و بهندى كت نامند
* ماهيت ان
بيخى است شبيه به بيخ لفاح و نبات آن بىساق و مفروش بر زمين و برك آن عريض و كويند بيخي است خشبي كه بهندى پهكرمول نامند بدانكه قسط سه قسم مىباشد قسم اول آن شيرين سفيد اندك مائل بزردى سبك با عطريت است و اين را قسط بحرى و عربي كويند و دوم تلخ مائل بسياهي و مغز آن مائل بزردى و سطبرى و سبك و كمبو و اين را قسط هندى نامند و سوم مائل بسرخي و سنكين و در وزن شبيه به چوب شمشاد و خوشبوى و بىتلخي و اين سمى و قاتل است و آنچه بوى صبر از ان آيد زبون و از مطلق آن مراد قسط شيرين است و بالجمله از ادويهء شريفهء جليلة النفع است و بهترين آن سفيد تازهء شيرين كرم ناخورده با عطريت رائحه سطبر لحيم آنست كه چون بخايند اندك زبان را بكزد و پوست آن نازك باشد و بعد از ان هندى سياه سبك وزن و بعد از ان قسط شامي و قوت آن تا ده سال باقي مىماند و بعضى بيخ راسن را قسط شامى نامند و مغشوش بقسط بحرى مىنمايند و فرق ميان آن و قسط بحرى صلابت و عدم عطريت رائحه و كزيدكي بيخ راسن است يعنى صفات قسط بحرى در بيخ راسن نيست
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك شيخ الرئيس كرم در سوم و خشك در دوم كفته و با رطوبت فضليهء نفاخه و كفتهاند قوت حرارت و حرافت و مرارت مر آن به حدى است كه مقرح جلد است
* افعال و خواص آن
مقوى اعضاى رئيسه و غذائيت نافضه و اعصاب و باه و دافع امراض باردهء رطبه از انها مسخن اعضائى كه مراد تسخين آنها باشد و جاذب خون و سائر اخلاط و سم به ظاهر جلد اعضاء الراس مقوى دماغ مستحكم كنندهء اعصاب و محلل و پراكنده كنندهء رياح مخدرهء دماغيه و دافع صداع بارد رطب كهنه خصوصا قسط سفيد كه در ان امر عظيم النفع است و از براى اوجاع مقدم دماغ و ليثرغس و تشنج و كزاز و رعشه و خدر و غيره از امراض باردهء رطبهء دماغيه شربا با عسل و يا ادويهء مناسبهء ديكر و ضماد آن با عسل نيز و تمريخ آن با روغن عربي كه روغن بز يا كاو باشد كه در ان بجوشانند و بمالند جهت امراض مذكوره و سعوط آن با آب باران جهت درد سر مزمن و لطوخ آن جهت رفع نسيان و ضماد آن با روغن زيتون جهت فالج و استرخا و درد كوش و بدستور قطور دهن آن در كوش مفتح سدهء بارد آن و بخور آن رافع زكام و وباى حادث از عفونات اعضاء الصدر آشاميدن يك مثقال آن با خمر و افسنتين جهت اوجاع صدر و ربو و بهر و ضيق النفس و سرفهء كهنه و تنقيهء سينه از اخلاط لزجه لعوقا با عسل و درد پهلو را نيز نافع الات المفاصل و الاعصاب جهت اوجاع مفاصل و استرخاى عصب و عضل و فسخ آن و تسخين اعصاب و مفاصل و رفع امراض آنها و جهت عرق النسا شربا و ضماد او بدستور تدهين آن اعضاء الغذاء و النفض آشاميدن آن با عسل جهت نشف رطوبات و بلاغم و دفع آنها و قطع اخلاط لزجه و تحليل رياح و تقويت معده و كبد و كرده و مثانه و تسخين و دفع امراض و اوجاع آنها و عضلات بطن و جهت تفتيح سدهء كبد و طحال و تحليل ورم طحال و استسقا و يرقان و مغص و درد رحم و با آب سرد جهت اخراج كرم معده و امعا و حب القرع و ادرار بول و حيض و بخور آن بقمع فرزجة و حمول آن جهت ادرار حيض و قتل و اخراج جنين و مشيمه و تسكين اوجاع رحم و بدستور جلوس در طبيخ آن و تكميد بدان اعضاء التناسل آشاميدن نيم درهم آن با عسل و يا با شراب