آن شبيه بكرويا است در برك و كل و ثمر مكر آنكه ثمر آن از ان طولانىتر و برك و بيخ اين از ان بزركتر و شاخ آن بلندتر و خشنتر و كفتهاند نبات آن شبيه بنبات بابونه است و شاخهاى آن متفرق و كج و كمبرك و از بابونه بزركتر و بيخ آن قوىتر و كل آن سفيد مائل بكبودى و ريزه و تخم آن دراز باريك شبيه بكرويا و از ان درازتر با تندى و تلخي و نوع برى كرويا است و مستعمل تخم آنست و بهترين آن ارمني تازه تندطعم و رائحه بزرك دانه است كه زود كوبيده نشود منبت آن مجارى سيل و آبها و كوهسارها و سنكلاخهاى بلاد عرب و ارمنيه و هند
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مسخن و سرخ كنندهء بشره و كدازندهء اخلاط لزجه و مقوى اعضاء باطنيه اعضاء الراس و العصب آشاميدن آن با آب جهت فالج و صرع و استرخا و عرق النسا و وجع ورك بلغمي و كوفتكي عضل اعضاء الصدر جهت تنقيهء سينه و تصفيهء صوت و سرفهء كهنه و ربو اعضاء الغذاء و النفض جهت تحليل رياح غليظه و فواق و سدهء جكر و سپرز و قولنج و مغص و قتل اقسام كرم معده و امعا و حب القرع و جهت درد كرده و عسر البول و سموم باردهء حيوانيه مانند عقرب و غيرها با شراب و با پوست بيخ غار جهت تفتيت حصاة و با سركه جهت عسر البول رطوبى و حمول و بخور آن قاتل جنين و طلاى آن با سركه رافع جرب و حكه و سعفه و قوبا و كلف و برش مضر سپرز مصلح آن افتيمون و انيسون مقدار شربت آن تا يك مثقال بدل آن اذخر با حرمل و مشكطرامشيع و حرف نيز كفتهاند
* قرصعنه *
بفتح قاف و را و سكون صاد مهمله و فتح عين مهمله و نون و ها لغت عربى است و حافظ النحل نيز نامند و اهل شام شوكهء ابراهيم و شجرهء ابراهيم نيز و بفرنكي ارين جيم كويند
* ماهيت ان
نباتى است خاردار برك مفروش بر زمين و از ميان بركها ساقي روئيده كرهدار به قدر يك شبر و زياده بر ان و برك بعضى مائل بسفيدى و بعضى بسيار سفيد و خار بعضى سبز و بعضى سفيد و بعضى ازرق بيخ مجموع خشبو و بعضى مائل بشيريني با اندك حرافت و تلخي كمى و بعضى شيرين و بعضى اندك صلب و بعضى نازك منبت آن جبال قدس و افريقيه و بلاد عرب و فارس ابو العباس حافظ اندلسي نوشته كه در جبال قدس امنه اللّه تعالى نوعى برك آن شبيه ببرك خامالاون ابيض كه اشخيص نامند و خشن و ازرق با ساقهاى بسيار انبوه و كرهدار و اطراف آنها خارها و كل آن سفيد و بيخ آن ضخيم و لحيم و طعم آن شيرين با اندك تندى مىشود و اما آنچه در افريقيه و بلاد عرب مىشود انواع است نوعى برك آن شبيه بدانچه كه ذكر يافت و غير خشن و خار آن انبوه املس و بسيار سبز و ساق آن به قدر يك ذرع و بر نصف اعلاى آن شعبهاى بسيار روئيده شبيه بقرصعنه ازرق اولا سبز رنك پس سفيد مىكردد و بيخ آن طولاني و راست برنك بيخ سوسن برى و اين قسم قويتر از قسم اول و در كيفيت و رائحه شبيه بخسك و اين را بر در خانها براى كريزانيدن مكس مىآويزند و نوعى برك آن مائل باستداره و بريده و بيخ آن طويل متوسط در غلظت و رقت و سفيد و ساق و كل آن نيز سفيد و نوعى برك آن ملصق بر زمين و مستدير به شكل دينار و ساق آن يك عدد و به قدر يك ذرع و زياده نيز و كرهدار و خار نازك و خار آن مائل بزرقت و بيخ آن به شكل فاوانيا ظاهر آن سياه و باطن آن سفيد و بيخ آن را مغشوش به بهمن مىنمايند و بدل يكدكر مىفروشند ليكن برك بهمن از ان بسيار پهنتر است و آن را نفاخ الجبال نامند و نيز ابو العباس كفته كه ديدم من در جبل قبر لوط عليه السلام و نوع قرصعنهء سفيدى كه ساق آن خشن و اوراق آن بسيار و خار آن تيز و جمهء آن بزركتر و ضخيمتر از نوعى كه نزد ما است حتى آنكه كويا حرشف متوسط طولاني است شبيه به قسم جبلي محدب لورق مفرد الساق قوى الحراره و در قدس و نواح آن اين را جهت وجع پهلو مجرب مىدانند و نوعى نيز كه در ساحل دريا مىشود برك آن عريضتر و سفيدتر و بيخ آن سست نازك و شيرينتر از ان نوع و قليل الخشونت اقرب بملاست و ريشهاى آن شيرين با اندك حرافت و اين نوع