آن با نمك و شبت و پودنه و روغن كنجد و زيتون و صعتر و فلفل و با كمثرى تر و يا خشك خوردن و خوردن فلفل و زنجبيل پرورده و جوارشات مناسبه مانند فلافلي و كموني و فلاسفه و امثال اينها و آشاميدن آب سرد بالاى آن و همچنين با بيضهء مرغ و يا با كوشت خوردن مضر و كويند از خواص آنست كه هر حيوانى سمي كسي را كه فطر ماكول خورده باشد بكزد و هنوز آن فطر در معدهء او باشد در او هيچ دوائي فائده نمىبخشد و ترياق سمي غير ماكول آن چون كسي خورده باشد او را عرق سرد و ضيق النفس و غشى و ثقل معده و قولنج و خناق و ذبحه و قشعريره كه از عوارض آنست طارى شده باشد خوردن مقطعات مانند ترب و آب پودنه و مرى و بوره و نمك و سكنجبين يا فودنج جبلى يا سركين خروس بچه با سكنجبين عنصلي و يا خاكستر چوب انجير با آب كرم با اندك سركه و نمك و مرغ بچه و يا با سركه و يا خوردن عسل بسيار است و ترياق اربعه و سنجرنيا و فلافلي و يا كموني با شراب و يا باب سداب و ضماد نمودن بر معده اضمده ملطفه و استعمال حقنهاى حاده و بسا است كه در يك روز بلكه در ساعت هلاك مىكرداند و هر فطرى كه در زير خم شراب رسته باشد پوست آن زهر كشنده و جوف خشككردهء آن مورث بيهوشي است چون اندكي از آن را بخورند و آنچه در بنكاله مىشود خواه غير ماكول خواه ماكول خوردن آن غير مجوز زيرا كه ماكول آن نيز خالى از سميتي نيست *
* فطراساليون *
بفتح فا و سكون طا و فتح را و الف و سين مهملات و الف و كسر لام و ضم ياء مثناة تحتانيه و نون لغت يوناني است و بفرنكي بطرسالي نامند
* ماهيت ان
كرفس كوهى است و آن را كرفس صخرى و كرفس ماقدوني نيز نامند و تخم آن سياه طولانى شبيه بنانخواه و خشبو و تند و بهترين اجزاى آنست و مستعمل
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
اعضاء الغذاء و النفض قاطع لزوجات و محلل نفخ و بغايت مفتح و جهت درد پهلو و مغص و ادرار بول و حيض قوى الاثر و مخرج جنين و مبهى السموم مقاوم جميع سموم بارده و در جميع افعال قويتر از بستاني و سائر اقسام خود بدل آن دو وزن آن تخم كرفس بستانى و جالينوس نيم وزن آن افسنتين كفته و حكيم مير محمد مؤمن در تحفة المومنين نوشته كه بالفعل تخم نبطى را بجاى آن استعمال مىكنند و آن مدور مائل بدرازى و به قدر فلفلي و بيرون آن سياه و اندرون آن سفيد مائل بزردى و تند طعم و برك نبات آن عريض و با اندك حدت و كل آن چترى شبيه بشبت است و در تنكابن و اپليهم نامند و اين قسم را بعضى ضعيفتر از فطر اساليون دانستهاند و جمعي مثل آن و آن مدر عرق و رافع عرق النسا و تصبج و فرزجهء آن مسقط جنين و در سائر افعال مانند اقسام كرفس است و در حرف الكاف در كرفس ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد *
* فصل الفاء مع القاف *
* فقع *
بفتح فا و قاف و عين مهمله و بكسر فا نيز آمده
* در ماهيت ان
اختلاف است جمعى از اقسام فطر و كماة دانستهاند و بعضي غير آن و اصح آنست كه از غير اقسام فطر است و مدور به قدر نارنجى و كوچكتر از ان و اندك طولاني و در زير زمين در مواضع سيلها و جاهاى نمناك و قرب انهار و بعد از باران در زمينهاى ريكزار و دامنهاى كوه بسيار بهم مىرسد و جايى كه تكون مىيابد زمين آنجا اندك بلند و بعضى منشق مىباشد و كسانى كه مىدانند آنجا را مىكاوند و برميآورند و در بعضى جاها يك دانه و در بعضى چند عدد و به فارسى تشنج و بتركي دنبلان نامند و آن شيرين لذيذ مىباشد آن را پخته و يا بريان كرده مىخورند بهتر از فطر ماكول است و در سالى كه رعد و برق بسيار شود بسيار تكون مىيابد
* طبيعت ان
در دوم سرد و تر
* افعال و خواص ان
نفاخ و بطي الهضم و غليظ و اكثار آن مولد قولنج اصلاح آن مانند اصلاح فطر است و ضرر آن را ندارد *