با ادويهء مناسبه جهت رفع بخر و جلب و جذب رطوبات لزجهء متعفنه و بلاغم الصدر آشاميدن محلول آن و بدستور سحالهء آن جهت ربو و سرفه و خفقان و توحش و سائر امراض قلبيه با ادويهء مناسبه اعضاء الغذاء و النفض بجهات مذكوره مقوى معده و كبد است و جاذب رطوبات و جهت استسقا و سپرز و تفتيت سنك كرده و مثانه و عسر البول و طلاى محلول سحالهء آن با زيبق مقتول جهت بواسير الجرب و الحكه و بدستور جهت جرب و حكه الاورام ضماد سحالهء آن جهت تحليل اورام مضر امعا مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن از يك دانك تا نيم درم و از خاصيت آنست كه از رائحهء كوكرد خام و مجاورت آن سياه مىكردد و غسل آن با نمك رافع و جالى آنست و آشاميدن طعام و شراب در اواني فضه باعث تفريح و كفتهاند خوردن شراب در جام فضه سكر زود آورد و دستور حل و تكليس و احراق آن در مقدمه ذكر يافت و فضهء محلول كه اطباى فرنك اختراع نمودهاند و آن را تن تور و پنورا نامند و لاجوردى رنك شفاف مانند ياقوت كبود است كه نيلم نامند و ازين جهت آن را نيلم آب نيز نامند در جميع افعال و خواص بهتر از فضهء غير محلول است به جهت خفقان و غشى و ماليخولياى مراقي بيعديل كه دو قطرهء آن را با اشربه مناسبه بياشامند
* فصل الفاء مع الطاء المهملة *
* فطر *
بكسر فا و بضم نيز آمده و طاء ساكنه و راء مهمله بفارسي سماروغ و شما و بسريانى فطرياثا و برومي موكوطيس و بهندى پهينچهتر و بيونانى اونطريثا نامند و ديسقوريدوس در ثالثه قنطس و در رابعه موقوطيس ناميده
* ماهيت ان
نباتي است كه زمينهاى نمناك و عقب بارشها در بعضي بلاد زمين منشق شده برمىآيد و در بعضى جاها بدون انشقاق نيز به شكل نصف بيضهء مرغ كه منكوس باشد و بيبرك و كل و ساق آن بسيار كوتاه و جوف آن مملو از صفايح و ماكول آن را به فارسى قارج و بشيرازى مردم عوام هيكل و بتركي كيلك و فطر و كماة اسم جنس ماكول و غير ماكول آنست و بعضي فطر را مخصوص نوع قتال و كماة را بماكول آن دانستهاند و بالجمله هرچه بيلزوجت و بيرائحه و سفيد مائل بتيركي و كوچك باشد و در زمين طيب نيكو رويد ماكول است و سياه آن غير ماكول در غايت سميت و همچنين سرخ آن و آنچه از نوع سفيد آنكه در ان لزوجت بسيار و يا در ان عفونت و مانند نسج عنكبوت چيزى باشد و يا در زير درخت زيتون و انجير و كردكان و كياهاى سمى و يتوعات و يا در سركين و جيفها و نزديك سوراخ حيوانات سمي و مانند اينها رويد همه قتال است و كويند سفيد ماكول آن ترياق سرخ غير ماكول آنست و كويند آنچه را در كشمير كنكهنجو نامند از نوع ماكول آنست و كفتهاند فطر سه نوع مىباشد يكى را فقع نامند و بفارسي هيكل و دوم را فوشنه و سوم را فقيل و هر سه از انواع كماة است و كويند فرق ميان سمي ردى غير ماكول آن و ميان ماكول به آنست كه چون غير ماكول را ببرند و بكذارند زود فاسد و متعفن كردد و همچنين هرچه را به آن كذارند فاسد سازد و نيز فطر ماكول را بهندى كنبهى بخفاء ها نامند و فطر غير ماكول را پديهيرا و قسمي را چهتر بخفاى ها نامند و قسمي را ككن دهول و قسم اول بهترين اقسام است
* طبيعت ماكول ان
در سوم سرد و تر
* افعال و خواص ان
اعضاء الراس اكثار خوردن آن مورث خدر و فالج و سكته اعضاء النفض اكثار آن باعث عسر البول و مداومت آن قاطع فسل و ضماد خشك كوبيدهء آن با سريشم ماهي جهت فتق و قيله و برآمدكى ناف اعضاء العين اكتحال آب تازهء آن جهت بياض و تقويت باصره و جرب پلك و چشم و مانع نزول آب خصوصا چون سرمه را بدان پرورده كنند اعضاء الغذاء نفاخ و ديرهضم و مولد خلط غليظه و عفن و اكثار آن مولد هيضه و چون قبول عفونت كند به زودى متعفن كردد به حد افراط و مسدد و مورث قولنج و درد معده و آشاميدن سائيدهء خشك آن رافع اسهال و ذرب و زلق الامعا بهترين مصلحات آن مرى و خردل و طبخ