در معده آنها رطوبت بسيار باشد مانع انهضام و مخرب معدهء ايشان خصوصا اصل آن جهت آنكه در ان جزو لطيف سريع التعفن است و مدر بول و با اندك تليين چون برك ربيعى آن را طبخ نموده بخورند با زيت و يا روغن و موى و غذائيت آن زياده از بيخ آنست و از حضرت ابى عبد اللّه عليه السلام مرويست كه فرمودند كه در فجل سه خاصيت است برك آن پراكنده كنندهء رياح است و مغز آن مدر بول و بيخ آن قاطع بلغم است اعضاء الراس مضر سر و دندان و حنك الاذن قطور روغن آن جهت تحليل رياح كوش كثير النفع و چون جوف ترب را خالي كرده روغن كل در ان ريخته بر آتش كذارند تا جوش بخورد پس نيمكرم چند قطره در كوش بچكانند جهت تحليل رياح و تسكين اوجاع آن سريع النفع و بدستور چون آب آن را با روغن كل جوش دهند و در كوش بچكانند العين مضر چشم و قطور آن جالي و رافع آثار حادث زير موق آن و آب برك آن تيز كنندهء قوت باصره و ضماد آن جهت رفع كمنة الدم زير چشم و با عسل جهت نزول آب در چشم مفيد الصدر آشاميدن مطبوخ آن جهت سرفهء كهنهء مزمن و دفع كيموسات غليظهء حادثه در سينه و خناق حادث از آشاميدن فطر قتال و غرغره با آب مطبوخ آن با سكنجبين جهت خناق نافع و با وجود آن مضر حلق و زياده كنندهء شير است اعضاء الغذاء ردى است براى معده و جشا آورنده و بعد از طعام ملين بطن و نفوذ فرمايندهء غذا است و قبل از طعم مانع نفوذ و استقرار آن در قعر معده و باعث طفو و ايستادن طعام بر سر معده و ازين جهت باعث سهولت قئ است خصوصا پوست آن با سكنجبين و موافق سينه و پهلو و سپرز است و بدستور تخم آن با سكنجبين و ابن ماسويه كفته آشاميدن آب آن هاضم غذا و مفتح سدد كبد و طحال است و استسقا و طحال و يرقان را نافع و جرم آن مغثي و تخم آن محلل نفخ و مشهي و باعث سهولت اخراج غذا است و وجع كبد را مفيد و نيم مثقال تخم آن بعد از طعام هاضم آن و با سكنجبين مقئ قوى و منقي معده و چون خربق را ريشه ريشه كرده در ترب فرو برند و بخمير و كل كرفته در زير آتش طبخ نمايند پس برآورند و خربق را دور كرده آن ترب را بخورند به قوت تمام قئ آورد آلات المفاصل تخم آن جهت ضربان مفاصل و عرق النسا و وجع ورك و حكهء حادث از بلغم و بيخ آن جهت دفع آنها نافع القروح و الجروح ضماد آن با عسل جهت قروح خبيثه و قروح لبنيه و شهديه و تخم آن با سركه جهت قلع آثار غانفرايا و قوبا البثور ضماد آن با آرد شيلم براى بثور لبنيه و جلاى آنها اعضاء النفض تناول نمودن مطبوخ آن جهت ادرار حيض و رفع احتباس آن و آشاميدن آب شاخهاى آن بدون برك به قدر يك اوقيه جهت اخراج سنك مثانه مجرب دانستهاند خصوصا با سكنجبين و آب برك و شاخ آن به قدر ربع رطل با شكر جهت اخراج زردآب و استسقا و با نمك جهت سپرز و تفتيح سدهء كبد و يرقان نافع و چون ترب را سوراخ سوراخ نمايند و تخم شلغم را در ان سوراخها كذارند و سر سوراخها را بپارچهاى ترب بند كنند و يا آنكه جوف ترب را خالي كنند و تخم شلغم در ان پر كنند و سر آن را بپارچهء ترب مسدود نمايند و در خمير بكيرند و در زير آتش بپزند و با عسل تناول نمايند در اخراج سنك مثانه مجرب دانستهاند بايد كه سه روز پىدرپى مرتب نموده بخورند و آشاميدن تخم آن مدر بول و حيض و شير و محرك باه و مقئ است و جهت درد جكر بارد و ورم سپرز مفيد السم ضماد آن جهت نهش افاعي و ضماد تخم آن با شراب جهت مار شاخدار و سم هوام و چون سرجهاى تراشيده بيخ آن و يا كوبيده آن را بر عقرب كذارند بميرد و بدستور چون آب آن را بر ان ريزند از هم بپاشد و چون عقرب كسى را كه ترب خورده باشد بكزد متضرر نشود و طلاى آن باعث عدم نزديكي هوام است الزينة خوردن آن نيكو كنندهء رنك رخسار و
ضماد آن با آرد شيلم جهت انبات شعر داء الثعلب و داء الحيه و با عسل جهت قلع آثار عارض تحت چشم
مخزن الأدويه ( دائرة المعارف خوردنيها و داروهاى پزشكى سنتى ايران ) ( فارسى ) — صفحة 648
مساهمون: محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
ص٦٤٨