و انفجار دماميل السموم آشاميدن يك مثقال از بيخ آن جهت لسع افعى و سائر هوام و ضماد آن با شراب نيز و برك و ثمر آن درين فعل ضعيفاند الزينة ضماد بيخ آن با آرد كرسنه و حلبه جهت رفع كلف و آثار سياهي بعد از جروح و قروح مانده و جلاى سائر آثار و تنقيهء بشره و صاف كنندهء آن و بدستور مطبوخ آن در روغن زيت مهرا به جهت كمنة الدم تحت چشم و ضماد ثمر آن سترندهء موى است و دباغان در ستردن موى جلود مستعمل دارند و كويند اكثار اكل بيخ و ثمر آن مضر سپرز و مورث اختلاط ذهن و عقل است مصلح آن با كثيرا خوردن و يا قئ كردن و بعد از ان ربوب حامضه خوردن و آشاميدن عصارهء آن اختلاط عقل و ظلمت بصر آورد بدل بيخ و ثمر آن به وزن آن درونج و دو ثلث آن بسباسه و بعضى نصف وزن آن نوشتهاند *
* فاشرستين *
بفتح فا و الف و كسر شين معجمه و را و سكون سين مهملتين و كسر تاء مثناة فوقانيه و سكون ياء مثناة تحتانيه و نون در اكثر نسخ چنين است و بعضى بتشديد فوقانيهء مشدده بمعني مزيل شصت علت و بعضى بفتح راء مهمله و سكون سين مهمله و فتح تاء مثناة فوقانيه و نون كفتهاند لغت سريانى است بعربي كرمة السودا و به فارسى شش بندان سياه و بشيرازى شش بندان و بيوناني انبالس ماليا بمعني كرم الاسود و برومى انار تروطيس و ببربرى ميمون و باندلس معروف ببوطانيه است و كفتهاند معنى فاشر الستين دافع شصت علت است
* ماهيت آن
نبات آن شبيه بفاشرا و لبلاب است در پيچيدن بر مجاور خود و در رنك مخالف فاشرا و برك آن عريضتر از برك لبلاب و ساق آن سياه و ثمر آن مانند ثمر فاشرا در خوشه و در خامي سبز و بعد رسيدن سياه و ظاهر بيخ آن سياه و باطن آن سرخ و كفتهاند بزردى مائل مىباشد و در قانون در قفطارغان مذكور است كه سپند انست
* طبيعت ان
كرم و خشك باعتدال
* افعال و خواص آن
در افعال ضعيفتر از فاشرا است اعضاء الراس صرع و فالج را بسيار مفيد اعضاء الصدر و النفض جهت تنقيهء سينه و اعضاى نفص و ضماد برك آن جهت زخمهاى حيوانات مانند خر و استر و كاو و امثال اينها و التواى اعصاب مفيد بدل آن كرمة البيضا است *
* فاط *
بفتح فا و الف و طاء مهملهء مولفه و بظاء معجمه بعضى كفتهاند لغت رومي است و تفليسي كفته عربي است و بسرياني بالطاء و برومى فطيلامج نامند
* ماهيت ان
تا حال خوب معلوم نشده و هركس چيزى كفته صاحب اختيارات جدوار خطائي دانسته و در كتاب طب قديم نوشته كه فاذخ است كه سنك زرد مائل بسفيدى و سبزى است كه از اقاصي فارس مىآورند و بهترين آن صلب آنست و اكثرى برانند كه دوائى است مجهول الماهيت كه از تركستان مىآورند و بهترين آن تازهء آنست
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
جهت سم و شوكران و جوز ماثل است و لسع هوام آشاميدن آن با آب سرد مفيد است *
* فاغره *
بفتح فا و الف و كسر غين معجمه و فتح راء مهمله و ها و آن را فارغه نيز نامند و بفارسي فاخره و كبابهء دهن شكافته و كبابهء دهن كشاد كويند
* ماهيت ان
بزركتر از كبابه است و به قدر نخودى و جوزى رنك و تا به نصف شكافته و در جوف آن دانهء كوچكى مدور و سياه براق و با عطريت و از زيربادات هند و بلاد سودان آورند و در لطوخات و لخالخ و اشباه آنها مستعمل دارند
* طبيعت ان
بقول شيخ الرئيس كرم و خشك در سوم و بقول ديكران در اول دوم كرم و در آخر دوم خشك
* افعال و خواص آن
با قوت محلله و بسيار قابض امراض الراس و القلب آشاميدن آن جهت امراض باردهء دماغيه و رياح غليظه و جنون و لخلخهء آن جهت تقويت دماغ و قلب الفم مضمضه بعصارهء آن جهت لذع دهان اعضاء الغذاء مقوى معده و هاضمه و جكر بارد و مفتح سدد و منقي اخلاط بلغمي و سوداوى و داخل ادويهء مصلحهء معده و كبد بارد و كرده مىشود