و در وسط آن مانند موتارها و دانهء آن مانند قرطم و مستدير
* طبيعت ان
در اول سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مفتح سدد و ترياق سموم و خلاصي دهنده از انها شربا و جميع اجزاى آن جهت بواسير شربا و بخورا و طلاء نافع و بدستور طلاى خاكستر آن و عصارهء آن نافع قروح ساعيه و كفتهاند چون بر حمره بزنند ورم آن زياده و بزرك نشود مضر كرده مصلح آن كثيرا بدل آن حند قوقا است و حكيم مير محمد مؤمن نوشته حاج است كه بفارسي خارشتر نامند كه بران شير خشت در خراسان مىنشيند و كويند ينبوت است كه نوعي از خرنوب است
* فصل العين مع الباء الموحده *
* عبيثران *
بضم عين و فتح باء موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح ثاء مثلثه و راء مهمله و الف و نون و عبوثران بفتح ثاء مثلثه و بضم آن نيز آمده و بهندى دانه و داونه مروا نيز نامند
* ماهيت ان
كفتهاند شامل برنجاسف و شجر مريم است و بغدادى كفته كه غلط كرده كسى كه آن را شيح دانسته و كسى كه آن را قيصوم كفته بلكه نباتى است مائل بغبرت و مزغب و ثقيل الرائحه و با عطريت شبيه برائحهء سنبل الطيب و بطيخ و تفليسي كفته نباتي است برك آن مدور و صاحب معتمد نوشته كه قيصوم نيست بلكه نباتي است اغبر با شاخهاى باريك شبيه بقيصوم و اين را ثمريست زرد رنك شبيه به چيزى كه در وسط اقحوان مىباشد و خوشبو شبيه ببوى سنبل الطيب
* طبيعت ان
كرم و خشك در دوم و در سوم نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
مفتح و محلل و مقوى دماغ ضعيف و بارد و قلب و معده و مدر حيض و محرك جماع در مبرودين و معين بر حمل امراض الراس و القلب و المعدة بوئيدن آن مسكن ابخرهء بارده و منقي دماغ و مقوى آن و جهت درد سر و نزلات و زكام و دوار و سدر و امثال اينها از امراض بارده حادثه از بلغم و رطوبت و از سودا نافع و آشاميدن آن خصوصا با عسل جهت امراض دماغي حادث بمشاركت قلب و رحم و وجع فواد و تقويت احشا و تفتيح سدد و حفظ صحت بدن و تحريك باه مبرودين و اكتحال به آب آن جهت حدت بصر و جلاى غشاوهء رقيق امراض الرحم حمول سرشتهء آن با عسل مسخن رحم بارد و نيكوكنندهء حال آن و معين بر حمل هرچند عاقر باشد جهت آنكه زائل كنندهء عقر است مقدار شربت آن دو درم *
* عبهر *
نرجس است و صاحب معتمد كفته معروف است در زمان ما بشحرة النبي و اصطرك و آن ميعه است و اين درخت را صمغ نيست و ليكن دهن است البته اسم عربي زعفران است و نيز اسم خوشبوى مركب است و در مركبات مذكور مىكردد و در قرابادين كبير ذكر يافت *
* فصل العين مع الثاء المثلثة *
* عثق *
بتحريك عين و ثاء مثلثه و قاف
* ماهيت ان
نباتي است به قدر قامتي برك آن شبيه ببرك كبر و سطبر و انبوه
* طبيعت ان
در آخر سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
محلل قوى و محرق و عصارهء خشك كردهء آن را چون مكرر ضماد نمايند موى را مانند نوره بسترد
* فصل العين مع الجيم *
* عجه *
بفتح عين و جيم مشدده و هاء مهمله اسم عربي قسمي از خاكينه است كه كوكو نامند و در خبيص البيض مذكور است و در قرابادين كبير در بيض به تفصيل ذكر يافت
* فصل العين مع الدال المهملة
* عدس *
بفتح عين و دال و سين مهمله بفارسي نشك و مرجومك و بهندى مسور بفتح ميم و ضم سين مهمله و سكون واو و راء مهمله و در يمن ملس نامند
* ماهيت ان
حبي از حبوب ماكوله مشهوره است مدور و مفرطح و دو نوع مىباشد برى و بستاني برى آن كوچكتر مائل بتدوير و تلخ و آن را تبقه نامند و بستانى آن پهنتر و بزركتر و در نوع بستاني دانهاى كوچك سرخ رنك مىباشد كه بهندى شوخدانه و در بنكاله اكرى نامند و پخته و مهرا نمىشود و لهذا چيده جدا كرده تتمه را