انار و پنجم سنكهيا و اين بسيار سفيد مىباشد و اين هر دو نوع اخير بسيار كمياب است و در اعمال صناعت كيميا به كار مىآيد و دافع بلغم و سودا است و جهت تپ لرز و ضيق النفس انسان و اسپ و درد دندان نافع دانستهاند
* شكرقند *
بفتح شين و كاف و سكون راء مهمله و قاف و سكون نون و دال مهمله بفارسي مشهور به زمين قند و زمين را بهندى اول نامند
* ماهيت ان
بيخ نباتي است بطريق نجم و بياره بر زمين مفروش و برك آن شبيه بجوز ماثل و از ان كوچكتر و كل آن نيز شبيه بكل آن و كمرنكتر و كوچكتر و بيخ آن در زير زمين كه از اطراف ريشهء آن برآمده تا به قدر تربي و پوست آن سرخ و مغز آن سفيد و كمآب و در هر ده پانزده عدد و زياده و كمتر نيز تكون مىيابد بسبب قوت و ضعف زمين و بعد بكمال رسيدن بروآرده زير خاكستر كرم مانند چقندر پخته و يا در آب جوش داده پوست آن را جدا كرده مىخورند شيرين و لذيذ مىباشد بعضى آن را بعد از پختن نرم كرده قدرى آرد كندم ممزوج كرده مانند خمير سرشته حبوب بزرك به قدر كردكان ساخته در روغن بريان كرده كرماكرم در شيرهء شكر و يا نبات كه غليظ باشد مىاندازند و بعضى براى خوشبوئى قدرى مشك بكلاب حل كرده داخل آن شيره مىكنند پس برآورده مىخورند بسيار لذيذ مىباشد و اين را بهندى كل كله مىنامند
* طبيعت ان
كرم و تر و با رطوبت فضليهء غريبه كه بعد از طبخ و جوش دادن كم مىكردد
* افعال و خواص آن
مسدد و قابض و نفاخ و فى الجمله مغرى سينه و قصبهء رئه است
* فصل الشين مع اللام *
* شل *
بضم شين و تشديد لام
* ماهيت ان
ثمر درخت هندى است از ادويهء مجهوله است بعضى كويند كه آن را سفرجل هندى نامند كه بيل باشد و بعضى كفتهاند بزركتر از فندق است و در طعم آن تندى و اندك تلخى و قبض است و نرم ملمس و بىقشر و بعضى كفتهاند مدور به قدر زردآلو مىباشد و بعضى كفته بهيأت زنجبيل است
* طبيعت ان
در سوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص آن
محلل قوى و ملطف اخلاط غليظ و مسهل و دافع رياح و جهت صلابت عصب و فالج و عرق النسا و قولنج نافع مضر رئه مصلح آن عسل مقدار شربت آن تا نيم درم است
* شلجم *
بفتح شين و بسين مهمله نيز آمده و سكون لام و فتح جيم و ميم معرب شلغم بغين معجمه فارسي است و بيوناني عنقيلي و عنقلي نيز و بفارسي برشاد و شيلم نيز و بفرنكي پم بضم باء عجمي و ميم نامند
* ماهيت ان
معروف است و برى و بستاني مىباشد و برى دو قسم است يكى شاخهاى نبات آن دراز و برك آن بعرض انكشت مهين و بيخ آن باريك مانند بيخ اشجار ديكر و غير ماكول و تخم آن سياه و مغز آن سفيد منابت آن مزارع و ديكرى را منابت صحراهاى نمناك و نزديك آبها و بيوناني نونيناس و نونياس نيز كويند بيخ آن به قدر خيار و بسيار سرخ و ماكول و برك آن شبيه ببرك بستاني و از ان باريكتر و املس و كثير التشريف و تخم آن مانند بستاني و مائل بسياهي و تخم اين مستعمل در ترياق فاروق است و بستاني آن را برك شبيه ببرك ترب و كثير التشريف و از ان املس و بيخ آن مدور و مفرطح و بعضى اندك طولاني و بر سر آن اندك ريشه و ماكول و در اكثر بلاد بهم مىرسد و به قدر نارنج بزركى و تا هندوانهء در بعضى بلاد و اراضي قويه مىشود و نازك بىريشه و در بعضى اراضي ضعيفه كوچك ريشهدار و بهترين و مستعمل آن بستاني نازك بيريشهء آنست و تخم آن سرخ و تيره و از برى بزركتر و اين مزروع مىباشد در خريف و در اواخر شتا و ازائل ربيع نيز قليلى در بعضى بلاد بهم مىرسد
* طبيعت برى ان
در اواسط دوم كرم و در اول تر و بستاني آن در اول دوم كرم و در اواخر اول تر
* افعال و خواص آن
تناول مطبوخ بيخ آن كثير الغذا و رافع سعال و ملين سينه و بطن و مقوى باصرهء و مشهي طعام و مهيج باه و زياده كنندهء مني و مفتت