كرده است بهر نحو كه بريان نموده باشند بر آتش بواسطه يا بيواسطه در روغن يا بيروغن و از بالا روغن بر ان زده باشند
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
استشمام رائحهء آن در حين بريان نمودن مقوى قلب ناقهين و مرتاضين و بدستور خوردن آن سريع الهضم جيد الكيموس و مقوى اعضاى رئيسه و باه و اكثر آن ثقيل و ديرهضم و نفاخ
* شواصرا *
لغت يونانى است بفتح شين و واو و الف و فتح صاد و راء هر دو مهمله و الف مشك الجن است و كويند در بلاد شبانكارهء فارس مشك چوبان نامند و در تنكابن مشك داش
* ماهيت ان
رازى كفته از انواع بلنجاسف است كه برنجاسف نيز نامند و ديسقوريدوس كفته بيوناني بطوس نامند و آن كياهى است كه هر سال تازه بتازه مىرويد به قدر مسمارى مفروش بر روى زمين و شاخهاى آن بسيار و برك آن شبيه ببرك دشتى و تخم آن بر سر شاخهاى آن و هيمهء آن از شاخ و برك و تخم بسيار خوشبو است و لهذا مردم در ثياب خود مىكذارند منبت آن بيشتر واديها است و مترجم كتاب ابو ريحان در صيدنهء خود كفته كه در بلاد ديلم نباتى بدين نام كه آن را مشك الجن نامند ديدم خاكسترى رنك مائل بزرقت شبيه باشنهء بىساق و بىكل و منحصر بر اوراق بسيار متراكم منبسط بر روى زمين كه از زمين بلند نمىكردد و بيخ آن سياه به قدر مسمارى و منبت آن سنكلاخها و كوهستانهاى عظيم و از تازهء آن تا چند ماه بوى مشك تازه مىآيد
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مفرح و مقوى ارواح و قوى و مدر حيض و با شراب جهت عسر النفس محتاج بانتصاب و در حقنه جهت عرق النسا و اوجاع مفاصل داخل مىنمايند براى آنكه مسهل اخلاط لزجه است *
* شوحط *
بفتح شين و سكون واو و فتح حا و سكون طاء مهملتين لغت عربي است
* ماهيت ان
مجهول است بغدادى كفته درختى است بزرك شاخهاى آن صلب و بىكره و راست و برك آن شبيه ببرك بيد و از چوب آن كمان كران كمان مىسازند و بعضى كفتهاند كه نوعى از نبع است و بعضى آن را و شريان را يك دانستهاند و كويند آنچه در قلهء كوه مىشود نبع است آنچه در پائين آن شوحط و باختلاف منابت نام آن مختلف مىكردد و صاحب اختيارات خوشهء از ان كفته و بعضي كفته نوع خبيث و زبون مازريون است و اين قول اقرب بصواب است
* طبيعت ان
كرم و خشك و جميع اجزاى آن با قوت قابضه
* افعال و خواص ان
جهت اسهال مفيد و جلوس در سايهء آن ممنوع است *
* شوكران *
بفتح شين و سكون واو و فتح كاف و راء مهمله و الف و نون لغت عربى است و بغدادى كفته يونانى است و ابن بيطار كفته كه بعجمى اندلس حفوظه نامند و بيوناني قونيون و سقونيون و باريقون و طفنيقون و منقوسيون و بفرنكي شبكنه و بفارسي بيخ تفت نامند
* ماهيت ان
ديسقوريدوس در رابعه كفته بيخ نباتي است با لزوجت و ساق آن پركره شبيه بشاخ رازيانه و سطبرتر از ان و شعبهاى شاخهاى آن چتردار و برك آن شبيه ببرك قثا و بزركتر از ان و ثقيل الرايحه و در بالاى آن شعبه و اكليلى و در ان كل سفيد شبيه بكل شبت و تخم آن مثل نانخواه و مائل بسفيدى و روفس كفته برك آن مانند برك يبروج و بسيار زرد و بيخ آن باريك و بىثمر و تخم آن برنك نانخواه و بزركتر از ان و بىطعم و بىبو و لعابدار و بعضي كفتهاند بيخ نباتي است كه آن را دو سر و دورت و دورس نيز نامند و بعضى كفتهاند بزر البنج رومى است كه آن را دورس كويند و بهتر و مستعمل آن آنست كه در كوه تفت از يزد رويد و آن را دورس تفتي كويند و صاحب اختيارات كفته آن را شوكران نامند و بعضي كفتهاند بيخ نباتي است كه بهندى موتهه نامند
* طبيعت آن
در چهارم سرد و در سوم خشك
* افعال و خواص ان
مخدر و مسكر و منوم مقدار شربت آن نيم دانك بدل آن بزر البنج و دو درم آن قتال به قوت