* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن برك و تخم آن جهت تنقيهء قصبهء رئه و تصفيهء صوت و رفع خشونت آن و به جهت رفع سموم حيواني خصوصا افعى بهترين ادويه است و نطول برك آن محلل اورام *
* سلق *
بكسر سين و سكون لام و قاف بفارسي چغندر نامند
* ماهيت ان
دو نوع است يكى بزرك سرخ تيره و شيرين و برك آن پهنتر و آن را سلق اسود نامند و دوم كلابى رنك مائل بزردى و شيرينى اين كمتر و برك آن ريزه نازك زردرنك و ساق اين باريك فى الجمله شبيه باسفناج و اين را سلق ابيض كويند بهترين آن شيرين بيريشهء آن است و سفيد آن در مدوا بهتر از سرخ آن
* طبيعت ان
مركب القوى با حرارت در اول و يبوست و بورقيت و قوت قابضه و رطوبت مائيه فضليه و سياه آن با قوت قابضه و سفيد آن با جاليه و محلله
* افعال و خواص آن
جالي و محلل و مفتح و مقطع بلغم و مبرد و مطفى و جرم آن حابس طبع و قليل الغذا و نفاخ و تليين و مائيت آن زياده و بهترين اجزاى آن آب برك آن است و ساقهاى برك آن بهتر از بيخ آن و از طبخ بورقيت آن زائل مىكردد و خوردن پختهء آن بطريق تغذى جهت رعشه و تحريك شهوت جماع خصوص آنچه ساق آن سرخ باشد و با سركه و خردل جهت تفتيح سدهء طحال و تحليل ورم آن مؤثر و جهت درد كرده و مثانه و امراض مقعده و آب برك آن با ادويهء مسهله معين بر اخراج بلغم و جهت اوجاع مفاصل و نقرس نافع و سعوط آب بيخ آن با عسل جهت تنقيهء فضول دماغي و با زهره كلنك جهت لقوه و صداع و شقيقه و رعشه و درد دندان و حمره عين حادث از اخلاط لزجه به شرط ادمان بر آن نافع و بدستور آب برك آن و قطور نيم كرم آن با روغن بادام و با عسل جهت درد كوش و غسول و نطول طبيخ برك و بيخ آن جهت خراز و نخالهء سر و قمل و صيبان كه بفارسي رشك نامند و اوجاع مفاصل و نقرس مفيد و ضماد آب برك نيمكرم آن با بورهء ارمنى جهت رفع بهق و داء الثعلب و تهبج پشت پا و استسقا و سائر اورام خصوص سفيد آن و حقنه به آب آن و با آب طبيخ آن جهت اخراج ثفل و سحج و بروز مقعده و كذاشتن دست و پا در آب مطبوخ برك آن نيم كرم مكرر و يا ريختن آن آب بر آن جهت رفع شقاق عارض از سرما مجرب و طلاى برك پختهء آن بعد سرد شدن جهت سوختكي آتش و آب جوش و حمره كه باد سرخ نامند و قيروطي معمول از آب برك كوبيدهء آن جهت تسكين اوجاع اورام و رفع كلف و ضماد برك خام آن جهت بهق و داء الثعلب و قروح خبيثه و سعفه و مفاصل و با عسل جهت قوبا و ثآليل و با حنا جهت رويانيدن موى و نكوئى آن و با روغن بادام جهت تليين اورام و خوردن آن با خردل و آبكامه مسكن قولنج و رياح غليظه مضر معده و اكثار آن مغثي و محرق خون و مورث قولنج و مغص و مصلح آن پختن آن با عدس است و استعمال خردل و آبكامه و يا آبغوره و يا شراب اترج و كويند چون آب آن را در سركه ريزند آن را خمر كرداند بعد از چهار ساعت و در خمر سركه بعد از دو ساعت
* سلوى *
بفتح سين و سكون لام و فتح واو و يا آخر حروف بهندى لوا كويند
* ماهيت ان
اكثر اطبا آن را سمانى دانستهاند و بغدادى غير آن كفته كه از طيور آبى است و در كنار آبها مىباشد رنك پروبال آن اندك شباهتي بسمانى دارد و پاهاى آن درازتر از سمانى است و حكيم مير محمد مومن در تحفة المومنين نوشته ظاهرا كه آنچه را بتركي يلوه و در تنكابن لسه بال نامند عبارت از ان باشد چه آن ارجنس سمانى است كه بتركي بيلدرچين كويند و در مكان بيآب نمىباشد و از كثرت باران بسيار و از عدم باران كم مىباشد
* طبيعت ان
كرم و خشك كرمى آن زياده از خشكي
* افعال و خواص ان
بهترين از طيور آبى است و سريع الانحدار از معده و محرك باه و مورث تشنكي و محرك حكه و بثور