و جهت درد دل و مفاصل و اسهال و نزف حيض نافع صنعت آن آنست كه بكيرند ده رطل آب بلح تازه كه غورهء خرما است و با سه رطل مازو سائيده بجوشانند تا قريب بانعقاد رسد از آتش بركرفته از هريك از سنبل الطيب و لسان العصافير بساسه و برك جوزبوا و قرنفل و قاقلهء صغار و كبار و عود هندى سي اوقيه و صندل زرد نيم رطل زعفران پنج درم صمغ عربي يك رطل مجموع را نرم سائيده و به آن آب مذكور بسرشند و اقراص سازند و استعمال نمايند
* سكباج *
بكسر سين و سكون كاف و فتح باء موحده و الف و جيم معرب سركه فارسي است
* ماهيت ان
نوع غذائى است كه از سركه ترتيب مىدهند
* طبيعت ان
مبرد و مرطب
* افعال و خواص آن
ملطف و مفتح و قاطع بلغم و صفرا و مسكن غليان خون مضر نحيف البدن و صاحبان علل عصباني و سوداوى و سرفه و سحج و قولنج و ضعف معده و مثانه و رحم و درد مفاصل و مضر شارب ادويهء مسهله مصلح آن حلويات و پالوده صنعت آن آنست كه بكيرند كوشت را و به حد وسط ريزه ريزه كرده و اكر مرغ باشد از بندها جدا كرده نيم پخته و پياز و زردك و كندنا را چند جوشى داده نزوجت آن را كرفته با آب سرد بشويند و با كوشت و سركه و ادويهء خوشبو به قدر حاجت مهرا پخته با عسل و با شكر چاشني داده و قدرى زعفران در آخر اضافه كرده از ديك برآورند و تناول نمايند *
* سكبينج *
بفتح سين و سكون كاف و كسر باى موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح نون و جيم معرب اسكبينه فارسي است و بيوناني ساغافيون و بهندى كندل نامند
* ماهيت ان
صمغ نباتى است در شكل شبيه بخيار و بهترين آن صافى بيرون سرخ و يا زرد و اندرون سفيد با رطوبت ظاهر است كه بوى آن ما بين بوى حلتيت و قنه و حريف باشد و از ماه كه اسم موضعى است قريب باصفهان آورده باشند و كويند قنه چون كهنه شود مستحيل بسكبينج مىكردد و فرق ميان ايشان رنك اندرون سكبينج سفيد است بخلاف قنه و اين صمغ را از نزديك برك آن مىكيرند بزدن تيغ بر ساق آن و قوت آن تا بيست سال باقي مىماند و كفتهاند دو نوع مىباشد و هر دو جيداند
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك و بعضى خشكي آن را در دوم دانسته اند و اين اصح است
* افعال و خواص آن
مسخن و ملطف و جالي و محلل رياح و قولنج و اورام صلبه و طحال و غير اينها و مسهل ماء اصفر و بلغم غليظ و لزج و جاذب آن از عمق بدن و مفاصل كه به آنها چسپيده باشند و با قوت ترياقيه و مصلح ادويهء مسهله و مانع نكايت آنها و قاطع فضول غليظهء سينه و رئه و مسكن درد آن و درد مفاصل و ظهر و وركين و طحال و نقرس و مغص و قاتل اقسام كرم معده و جنين و مخرج آن و مدر بول و حيض اعضاء الراس آشاميدن آن جهت امراض باردهء بلغميهء و اعصاب و برودت آنها و صداع بارد و صرع و فالج كه حس و حركت در ان زائل شده باشد و جهت اوجاع مفاصل و سعوط آن جهت صداع و صرع بارد بلغمي اعضاء الصدر و النفض و الحميات و غيرها آشاميدن آن جهت تنقيهء صدر و استسقا و اسهال ماء اصفر و اخراج سنك كرده و مثانه و حميات بلغميه و سوداويهء دائره و قولنج بلغمي و ريحي و بواسير و رياح آن و برودت كبد و امعا و مقعده و رحم و تحليل خنازير و تقويت باه و بدستور ضماد و حمول و حقنه و بخور آن بحسب هر مرض از امراض مذكوره و آشاميدن يك دانك آن تا نيم درم و تا يك درم جهت اصلاح ادويهء مسهله و منع اذيت آنها ز اعضا و با شراب جهت نهش عقرب و هوام قتاله و با عسل جهت تقويت باه و قولنج و ادرار طمث و اخراج جنين العين اكتحال آن بهترين ادويه است از براى نزول آب در چشم و ظلمت حادث از اخلاط غليظه و با سركه جهت شعيره و استنشاق رائحهء آن با سركه جهت صرع و غشي عارض از اختناق رحم و بدستور بخور آن و فرزجهء آلودهء آن بپشم پاره جهت