حقنه بدان نيز همين اثر دارد و روغنى كه از شكوفهء آن بدستور روغن كل سرخ ترتيب دهند در قوت ضعيفتر از انست و بهدانه يعنى تخم آن در دوم سردتر و با اندك قوت قابضه لعاب آن جهت خشونت حلقوم و حلق و سرفهء حار و يابس و تسكين حرارت معده و تپها و سوزش زبان و دهان و يبوست آن و در شفاء الاسقام مذكور است كه حب سفرجل ملين به غير قبض است و صاحب ذخيره كفته كه به دانه با وجود لعابيت مضر معده نيست و اين خاصيت را از لحم به بمجاورت اخذ نمودهاند و طلاى آن جهت سوختكي آتش و دفع ضرر حرارت آفتاب بغايت نافع و مضغ آن جهت رفع كندى دندانها و مغز آن با غرويت و مبهى محرورين و موافق اعضاى تنفس و سرفه و كرفتكى آواز و سل و قرحهء امعا مقدار شربت آن تا دو مثقال و از لعاب آن تا ده مثقال و مضعف و مرخي معده مصلح آن در محرورين شكر و در مبرودين رازيانه بدل آن بزرقطونا است و طريقهء مقشر نمودن تخم آن آنست كه لعاب آن را تمام بكيرند و آن تخم لعاب كرفته را در پارچهء كرپاس خشبي بسته به قوت بمالند تا مقشر كردد و جلنجبين سفرجلي و جوارشات سفرجلي و حلواى آن و سكنجبينات سفرجلى و اشربهء سفرجلى و عرق آن و قرص آن و مرباى آن و ململات و معجون آن و ميبه در قرابادين ذكر يافت *
* سفيدوليون *
بفتح سين و كسر فا و سكون ياء مثناة تحتانيه و سفنديليون بفتح فا و سكون نون و كسر دال مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و كسر لام و ضم ياء مثناة تحتانيه و سكون واو و نون نيز آمده لغت يوناني است
* ماهيت ان
نباتى است برك آن شبيه ببرك خيار و برك جاوشير و ساقهاى آن به قدر ذرعي و شبيه بساق رازيانه و كل و تخم آن شبيه بنوع چهارم سيساليوس و از ان پهنتر و سفيدتر و ثقيل الرائحه و بيخ آن شبيه بترب و منبت آن نىزارها و اماكن رطبه
* طبيعت ان
در دوم كرم و در آخر آن خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن دو مثقال از ثمر آن مفتح و مسهل بلغم و جهت صرع بلغمي و عسر نفس و ربو و درد جكر و يرقان سدى و قولنج و بواسير و اختناق رحم و قطور آب تازهء آن جهت تنقيهء چرك كوش و بخور آن جهت افاقهء سبات و ليثرغس مزمن و سكته و صداع حادث از مواد غليظه مؤثر و نطول آن با روغن زيتون نيز همين اثر دارد و ضماد آن جهت صلابت بواسير و نواصير و بهتر آنست كه بيخ آن را خراشيده و كوفته در سوراخ ناصور پر كنند و ضماد كل آن با شراب جهت منع زيادتى قروح خبيثه و سعي نمله و آشاميدن تخم آن و جلوس در طبيخ آن جهت اختناق رحم نافع مضر كرده مصلح آن كثيرا مقدار شربت از ثمر آن تا دو مثقال و از بيخ آن تا دو درم و جهت يرقان بيخ آن بهتر از ثمر آنست
* فصل السين مع القاف
* سقمونيا *
بفتح سين و سكون قاف و ضم ميم و سكون واو و كسر نون و فتح ياء مثناة تحتانيه و الف به عربى محموده نامند
* ماهيت ان
شير نباتى است كه در كوهستانها و زمينهاى سنكلاخ مىرويد و پر شير شبيه بلبلاب شاخهاى بسيار از يك ساق روئيده به قدر سه چهار ذرع بر روى زمين مفروش و در بعضى امكنه كاهست كه راست نيز ايستاده مىباشد و بر ظاهر آن رطوبتى چسپنده كه بدست مىچسپد و برك آن مانند برك لبلاب و نرمتر و سبزتر و باريكتر از ان و كل آن سفيد مستدير و ميانتهى و ثقيل الرائحه و بيخ آن سفيد به قدر زردك عظيم حجم و كوتاه بسطبرى ساعدى و مجوف و بدبو و پر از شير و طريق اخذ شير آن آنست كه هنكام رسيدكي اطراف بيخ آن را از خاك خالي نموده بركهاى جوز بر دور آن فرش مىكنند و بيخ آن را شق مىنمايند تا شير آن در ان بركها جمع شود پس صبر مىكنند تا منجمد كردد برميدارند و يا آنكه بيخ آن را مىسوزانند تا رطوبت آن برآيد و در ان اوراق جمع شود و اكر شاخهاى مفروش بر زمين قريب بيخ آن را شق كنند از ان چيزى