ثمريست معروف و سه صنف مىباشد شيرين كه آن را به آزاد نامند و ترش محض و ترش و شيرين كه بعربي مز بضم ميم و تشديد زاى معجمه و به فارسى ميخوش نامند و كويند چون آن را با درخت كويج پيوند كنند ثمر بيشتر و بهتر آورد و بهترين آن بزرك باليدهء نازك شاداب آن است
* طبيعت شيرين آن
در حرارت و برودت قريب باعتدال و كويند مائل بحرارت و در آخر اول تر است
* افعال و خواص ان
مفرح و مقوى دل و دماغ و معده و مسرت افزاى روح حيواني و نفساني و مدر بول و طلاى آب كرم كردهء آن جهت رفع تهبج اطراف و سوء القنيهء محرور المزاج مجرب و مبرود المزاج را مضر و جرم آن قابض و مسدد و ترش آن در اول سرد و در دوم خشك افعال و خواص آن در تقويت معدهء حار قويتر از شيرين آنست و اكثار آن مسهل بعصر خصوصا بعد از غذا و در خلاى معده حابس طبع محرور المزاج و عصارهء آن جهت انتصاب نفس و ربو و نفث الدم و قئ و خمار و تشنكي و تقويت معده و ادرار بول و نزف الدم نافع و مزان معتدل در حرارت و برودت و در دوم خشك افعال و خواص آن قريب بهر دو است و ليكن ثقل اين زياده از ان هر دو و قرشي كفته اكثار اين موجب فواق است فى الفور و بوئيدن اقسام آن مفرح و مقوى قوتهاى روح حيواني و نفساني و قاطع غثيان و خون اعضاى باطني و خوردن آنها خصوصا شيرين جهت تفريح و رفع وسواس و درد سر و نزلات و تقويت كبد و معده و فم آن و رفع ضعف آنها و برانكيختن اشتها و حفظ جنين از اسقاط و بدبوئي دهان و منع بخارات بدماغ و دل و مستي و غثيان و قئ و كسالت و خفقان و يرقان و انصباب مواد بمعده و اسهال و التهاب و درد فم معده كه از انصباب مواد محترقه باشد و خواهش كل خوردن و جرم آن مسدد و در مضرتها زياده از آب آن و مصلح آن مربا نمودن آن است با عسل و مضر احشاى ضعيفه و مخشن قصبهء رئه و مورث رعشه و سرفه و قولنج خصوصا جرم غير مرباى آن و اكثار آن موجب فواق در ساعت و مصلح آن عسل و انيسون و امثال آن و قطور آب آن در احليل و فرج جهت رفع حرقة البول و جراحات مجارى آن بغايت نافع و چون آن را در زير آتش كذارند تا بريان كردد به حدى كه رنك آن تيره شود و بخورند جهت قطع اسهال مزمن مجرب بتخصيص كه در جوف آن بجاى به دانه جوزبوا ريزه كرده پر كرده باشند مقدار شربت از آب آن در تداوى تا سى درم و رب به ترش در آخر اول سرد و خشك و قابض و قاطع قئ و اسهال مرارى و مانع صعود بخارات بسر و مسكن تشنكي و حرارت و درد معده و امعا كه از خلط موجود باشد و مسهل بعصر و با آب برك نعناع جهت منع غثيان و قئ خصوصا صفراوى آن مضر رئه و سعال و رب به شيرين قريب الاعتدال و يبوست در ان غالب و قبض آن كمتر از ترش آن و در جميع افعال مانند آن و جهت صاحبان احشاى ضعيفه انسب از ان مقدار شربت از رب آن هر دو تا بيست درهم و شكوفهء تازهء آن معتدل با قوت قابضه و مسكن درد سر و غليان حرارت و مقوى دماغ و دل و معده و مرباى آن جهت تقويت سينه و دل و احشا و خفقان حار و منع صعود ابخره بدماغ مؤثر و ضماد آن و بدستور ضماد جرم ثمر و برك آن جهت اورام حارهء چشم و سائر اعضا و حبس فضلات از انصباب باعضا و رفع سميت كزيدكي هوام و نيز تضميد برك آن جهت تجفيف زخمها نافع و زغب و خمل آن يعنى پرزى كه بر روى به مىباشد بسيار قابض و مضر حلق و صوت و ذرور آن جهت نزف الدم جراحات مفيد و روغن به كه به را مهرا پختهء آب آن را افشرده كرفته با دو چندان روغن زيتون جوش نمايند تا روغن خالص بماند طبيعت آن سرد و تر و قابض افعال و خواص آن جهت سبوسهء سر و نمله و قروح دهان و دوار و طنين و رفع ماندكي و قرحهء رحم و مجارى بول و منع ادرار عرق و آشاميدن آن جهت صداع حار و نفث الدم و ورم جكر و اسهال مزمن و زحير حار و قرحهء امعا و رفع سم ذراريح و دود خشب الصنوبر مفيد و