كفته ثمر درختى است عظيم به قدر زيتوني و طولانى و در خامى سبز و بعد رسيدن ياقوتىرنك و بعد از خشكي سياه مىكردد و طعم آن ترش با اندك عفوصت و قبضي و آن را مانند زيتون مملح نيز مىنمايند و در ملك هند و بنكاله ثمرى فى الجمله شبيه بدين بهم مىرسد و آن را جامون نامند و در حرف الجيم ذكر يافت و كفتهاند آن را كرونده نامند و در حرف الكاف ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد
* طبيعت ان
سرد مائل باعتدال و خشك و با قوت قابضه
* افعال و خواص آن
جهت اسهال و قرحهء امعا و تقويت آن و تسكين عطش و التهاب معده و كبد و غليان خون و صفرا و منع صعود ابخره بدماغ نافع مضر سينه مصلح آن شكر است و ثمر خشك نارس آنكه سبز باشد جهت اورام و قروح مزمنه بغايت مؤثر خاكستر برك آن جهت رفع اثار مفيد و بغدادى صاحب ما لا يسع نوعي از انبر باريس دانسته چنانچه در انبر باريس ذكر كرده و طبيعت آن را در آخر دوم سرد كفته و غير قابض و با رطوبت غرويهء بلغميه و مرخى و قاطع عطش در ساعت و مسكن لهيب سريعا و نافع براى آنچه نافع است انبرباريس كفته
* زقوم *
بفتح زاى و ضم قاف مشدده و سكون واو و ميم بهندى تهور و سيهنده و سيج نيز نامند
* ماهيت آن
از جمله اشجار است و دو نوع مىباشد حجازى و شامى حجازى آن به قدر قامتى و برك آن از برك انار عريضتر و با تشريف و كل آن از اطراف شاخها بهيئت ياسمين و زرد پستئى رنك و ضخيم و ثمر آن سياه رنك و شبيه بهليله و در جوف آن دانهء مانند كنجد و درخت نوع شامي بزركتر و خاردار و كل آن زرد و ثمر آن از هليله بزركتر و رسيدهء آن شيرين طعم با تفاهت و عفوصت و مغثي و اين نوع را
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
محلل رياح و جالي و رافع آثار مقدار شربت آن تا پنج درم و روغن تخم آن باندك تخدير جهت تحليل رياح مفاصل و مواد بلغميه و اخلاط غليظه و مسهل آنها و رافع سدد و فالج و نقرس و سپرز و امثال اينها شربا و ضمادا مصدع محرور و سياه كنندهء موى مصلح آن شير تازهء دوشيده مقدار شربت آن چهار قيراط بدل آن نفط است و نوع اول با برك و بار و تازهء آن جهت التيام جراحات تازه نافع و قوى القبض و تجفيف و رادع و آنچه در بنكاله و هند ديده و شنيده شده چهار نوع مىباشد يكى شاخهاى آن سه پهلو و اين را بهندى تدهارا نامند و كرهدار مىباشد و بر سر كوهها بركهاى بسيار كوچك و شير اين را كرفته با آرد نخود بريان سرشته حبوب مىسازند و براى رفع آتشك مىكويند قوى الاثر است و اسهال قوى مىنمايد و دوم چهار پهلو و اين خاردار و بيبرك مىباشد و سوم ساق آن خاردار و شاخها و تنهء بالاى آن بيخار و بركهاى آن اندك باريك و بلند به قدر نيم شبر و اين را سيج نامند و آب برك اين را كرفته كرم نموده در كوش جهت درد آن مىچكانند و با اندك نمك كرم كرده براى سرفهء اطفال مىخورانند و نيز جهت ضيق النفس و استسقا و جذام و صلابت سپرز و ضعف هاضمه و يرقان و نفخ شكم و رياح محتبسه در امعا يعني قولنج ريحي و تفتيت سنك كرده و مثانه و تحليل اورام چون پوست ريشهء بيخ پالك جوهي كه كياه هندى است در آب برك آن به اين طريق كه برك آن را از آتش كرم نمايند كه نرم شود و در دستها فشار دهند كه آب خوب برميآيد سائيده حب يا قرص بسته خشك كرده نكاهدارند وقت حاجت در آب برك آن سائيده بر قوبا طلا نمايند روزى دو سه دفعه در چند روز زائل شود اكرچه كهنه باشد مجرب است و مكرر بامتحان رسيده و از ان مربا مىسازند و جهت امراض مذكورهء قبل نيز نافع و چون ساق و شاخ آن را ورقها ريزه كرده با شلتوك كه بهندى شالى و دهان نامند درخمى فرش از زقوم ورق كرده و لحاف از شلتوك كنند طبقه طبقه تا پر كردد و بران آن مقدار آب بريزند كه از بالاى آن يك وجب پر كردد پس سر آن را پوشيده در سركين