فرنك بيشتر اين است و شيشهاى فرنكي اكثر از رمل كداخته باقلي است و اين سفيدتر و شفافتر مىباشد و ارسطو حجر بلور را از جنس زجاج معدني دانسته كه مجتمع كشته و نضج زياده يافته و رنك نيكو بهمرسانيده
* طبيعت ان
كرم در اول و خشك در دوم و مصنوع آن كرمتر
* افعال و خواص آن
مقطع و محلل و جالي لذاع و محرق آن مجفف بيلذع و رماد آن الطف آشاميدن آن به قدر يك درم با شراب ابيض رقيق جهت تفتيت سنك مثانه بشدت و جهت رفع ضعف كرده و مثانه و حرقت البول و سپرز و اكتحال محرق و رماد بسيار سوده مانند غبار آن جهت رفع بياض و جرب و سبل و جلاى بصر نافع و سنون آن باعث جلاى دندان زرد شده و طلاى آن جهت حزاز و با روغن زيتون جهت رويانيدن موى و ضماد آن با حنا جهت خنازير و امثال آن بسيار نافع و محلول آن در افعال مذكوره قويتر مضر احشا و مقرح امعا مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا يك درم بدل آن زبرجد است زجاج فرعوني آنست كه پوست تخممرغ را يك هفته در شير تازه بخيسانند و شبانهروز دو بار شير را تبديل نمايند و بهر صد مثقال از ان بيست و چهار مثقال شير در حين كداز بخورد آن دهند
* فصل الزاى مع الراء المهملة *
* زراوند *
بفتح زاى و را و الف و فتح واو و سكون نون و دال مهمله لغت فارسي است و بعجمي اندلس مسمقوره و معرب نزد ايشان بمسمقار مسمقران است و نزد اهل مغرب معروف بشجر رستم و بيوناني ارسطولوخيا و معني ارسطو الفاضل و معني لوخيا نفساء است جهت آنكه براى عسر ولادت نافع است و دو قسم مىباشد نر و ماده قسم نر آن را طويل و مادهء آن را مدحرج نامند و از مطلق آن مراد زراوند طويل است
* ماهيت ان
بيخى است بسطبرى انكشتى و قويتر و باريكتر نيز و ظاهر آن تيره مائل بسرخي و طعم آن تلخ با اندك زهومتى و برك آن شبيه ببرك لبلاب كبير و از ان درازتر و عريضتر و شاخهاى آن به قدر شبرى و باريك و كل آن بنفش به شكل شكوفهء امرود و بهترين آن سطبر زعفراني رنك آنست كه كهنه كرمخورده پوسيده نباشد و قوت آن تا دو سال باقي مىماند
* طبيعت قسم اول آن
در سوم كرم و در دوم خشك
* افعال و خواص آن
ترياق سموم نباتي و حيواني و جالي و جاذب و محلل و مقطع بلغم و مفتح سدد و مفتت حصاة و مدر بول و حيض و كشندهء كرم معده و حب القرع و قمل بدن و جهت استرخاى عصب و تشنج امتلائي و تنقيهء سينه و كبد و تصفيهء رنك رخسار و دفع رياح و آشاميدن دو درم آن با شراب جهت رفع سموم و با فلفل جهت احتباس حيض و تنقيهء رحم و اخراج جنين و با سكنجبين جهت سپرز و يك مثقال آن با شراب عسلي جهت صرع و كزاز و ضعف احشا و اسهال بلغم و اخلاط غليظه به قوت و با ايرسا و عسل جهت پر نمودن قروح عميقه و اصلاح آنها به قوت و ضماد آن جهت كزيدن عقرب و هوام و رويانيدن كوشت در قرحهء رحم و سائر زخمها و با عسل جهت قروح رطبهء مزمنه و با سركه جهت سپرز بغايت موثر و چون با روغن بر بدن بمالند شپش بكشد و دفع كرداند و سنون آن جهت تنقيهء رطوبات لثه و چرك دندانها و فرزجهء آن جهت احتباس حيض مجرب و در اخراج جنين بغايت مؤثر مقدار شربت آن از دو درم تا دو مثقال و كويند مضر جكر و سپرز است و مصلح آن عسل بدل آن زراوند مدحرج و كويند بدل آن در تحليل صلابت سپرز شيطرج و در رياح به وزن آن زرنباد و نصف آن انزروت و در تجفيف عساليج الكرم است
* زراوند مدحرج *
بضم ميم و فتح دال و سكون حا و فتح راء هر سه مهمله و جيم بفارسي زراوند كرد و باصفهانى نخود الوندى نامند
* ماهيت ان
بيخى است مدور به قدر فندقي و اندك كوچكتر و بزركتر از ان نيز باندك پهنى و ظاهر آن