اندك نازك املس متوسط در بزركي و كوچكي و سبز رنك و كل آن سفيد و خوشبو خصوص در شب و راى بيل اندك طولاني و مضاعف و موتيه شبيه بدانهء مرواريد بزركي و تضعيف اين زياده تا سه چهار مرتبه و موكره از هر دو بزركتر و برك آن پهنتر و ضخيمتر و تضعيف اين زياده و ليكن لطافت بوى اين هر دو زياده است و كويند هر سه يك نوعاند و بحسب قوت و ضعف زمين و تربيت و عدم تربيت مختلف مىكردند و تربيت آن آنست كه جايى كه خواهند بنشانند درخت و يا قلم آن را بايد كه خاك آن را خوب تصفيه نمايند و يا آنكه صاف خالص باشد و بعد از غرس هميشه آب مىداده باشند و قبل از موسم كل آن مثلا در بنكاله كه بودن آفتاب در برج ثور است در اوآخر دلو و يا اوائل حوت شاخهاى بلند آن را قلم نمايند و سرهاى شاخهاى آن را بدستهء كاه مشتعلى اندك بسوزانند و اطراف بوتهء آن را مقدار يك شبر خالي نمايند و ريشهاى باريك آن را خصوص از موكره دور نمايند و روز ديكر در ان آب بسيار ريزند و خاك بالاى آن كنند و هر روز آب مىداده باشند كلهاى بزرك خوشبو بار آورد و هر سال اين عمل را تازه نمايند راى بيل موتيه مىكردد و بدون تربيت موتيه راى بيل بلكه كلهاى بسيار كوچك و كمبو مىشود و مىكويند كه اكر شاخهاى راى بيل و يا موتيه را مكرر بخوابانند و اكر هر دو طرف آن را بعد بستن ريشه قطع نمايند كه شاخهاى تازه از بن آن به طرف بالا برويد و سر شاخها از درخت روئيده بيخ كردد در چند دفع موكره مىشود و كويند راى بيل ياسمين مضاعف است و كويند كل رازقي عبارت ازين است
* طبيعت ان
كرم و تر و سرد نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
جهت دفع صفرا و تسكين حرارت و قئ و فواق و جنون نافع و بوئيدن آن مفرح و مقوى دل و دماغ و روغن آن قريب النفع بروغن ياسمين است كه بهندى چنبيلي نامند و كرمتر از ان دانستهاند *
* فصل الراء مع الباء الموحده *
* ربيتا *
بفتح راء و كسر باء موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح ثاء مثلثه و الف
* ماهيت ان
نوعى ماهى كوچكي است كه از طرف هرموز مىآورند و در كرمسير از ان ماهيابه مىسازند و آن را ماهي دشنه موتو نيز نامند و خشك آن را نيز اهل آنجا مىخورند
* طبيعت ان
كرمتر از اربيان است
* افعال و خواص آن
مهيج باه و مصلح حال معده و تشنكي آورد و مصلح آن تخم كاهو است
* فصل الراء مع التاء المثناة الفوقانية *
* رتم *
بفتح را و تاء مثناة فوقانيه و ميم لغت عربي است
* ماهيت ان
نباتى است و دو نوع مىباشد سياه و سفيد سياه آن را شاخهاى زياده بر ذرعى و بىبرك و صلب مانند ريسمان و بر اشجار آويخته و پيچيده مىباشد و كل آن زرد و ثمر آن مانند لوبيا و دانهء آن به شكل عدس و سفيد آن را ثمر و كل و شاخ نيز مانند سياه آن الا آنكه رنك شاخهاى آن سفيد و كل آن كوچكتر است
* طبيعت آن
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
جاذب و محلل و با قوت قابضه و تند دو درم از ثمر آن مقئ قوى و آشاميدن آن جهت اقسام كرم و اخراج جنين مرده و قتل زندهء آن و ادرار نمودن بول به قوت و حقنه بعصارهء آن جهت اسهال خون و عرق النسا نافع و خوردن هفت عدد دانهء آن سه روز پىدرپى سبب اسهال و منع بروز دمل مضر معده مصلح آن سكنجبين مقدار شربت آن تا يك مثقال است
* رتيلا *
بضم اول و فتح تاى مثناة فوقانيه و سكون ياى مثناة تحتانيه و فتح لام و الف بفارسي انجورك و دلمه و خايه كيرك و خايه كزك و بتركي پاى و بهندى مكرى و بسيار بزرك آن را يدمكر و آنكه پايهاى دراز دارد مكرا نامند و بزرك آن را تا به قدر كنجشكي ديدهاند و آن را آوازى مانند آواز كنجشك و زرد و زغبدار
* ماهيت آن
حيوانى است شبيه