پختهء سائيدهء آن جهت تحليل اورام صلبه و اذابهء انها و تسكين اوجاع ظهر مزمن و وجع زانو و عرق النسا و جرب و حكه و كلف و رفع آثار جلد و طلاى آب برك آن جهت جرب و حكه و ذرور برك خشك آن جهت التيام زخمها و حمول آن جهت درد رحم و آب برك و كل آن جهت جلاى رخسار و اصلاح موى و پاشيدن آب مطبوخ آن كشندهء كيك و ارضه و سلس و آب نقيع برك آن كشندهء بز و ميش و حيوانات صغار است و مطبوخ شاخ و برك آن با روغن جهت رفع كچلي و جرب دواب و با افيون و اشق جهت درد سر و جميع قروح آن و روغنى كه از كل برك تازهء آنكه مهرا پخته و آب آن را كرفته با روغن زيتون به قدر نصف آن آب كه در هريك رطل آب آن نيم رطل زيت باشد بجوشانند باتش ملايم تا روغن بماند جهت فرطه كه مقدمهء كچلي است و جرب متقرح و حكه و برص و امراض بارده و تقويت باه و اعصاب و استرخاى و اوجاع ظهر و ركبهء كهنه و امثال اينها نافع و چون بكيرند از برك آن و از كشك ماست و از كبريت زرد هريك يك جزو و نرم كوفته با پيه كوسفند سرشته بر جرب متقرح طلا كنند نهايت تا هفت مرتبه آن را زائل كردند و مجرب دانسته و چون بعد از تنقيه تام دوازده مرتبه بر برص بمالند زائل سازد و چون بيخ سفيد آن را مقدار كمي در شير كاو تازه دوشيده جوش دهند و كره آن را بكيرند و قليلى از ان را بخورند تقويت باه و امساك مني بخشد و اهل هند اكثر اين را استعمال مىنمايند بدل آن در تحليل اورام صلبه به وزن آن اكليل الملك يا بابونه و ثلث آن برك الجير مضر شش مصلح آن عسل مقدار شربت آن نيم درهم و يك درم از برك و كل آن خواه پخته و خواه خام سائيدهء آن كشنده بخناق و التهاب و كرب و لهيب و انتفاخ بطن و حجوظ عين و احمرار آن و مداواى آن بقئ و حقنه و آشاميدن آب كوشت مرغ چرب فرب سرد كرده مخيص و لعاب بزر قطونا و روغن بادام شيرين سرد كرده با كثيرا و خوردن خرماى شهرير عجيب النفع است درين امر و خرماى شهرير خرماى بزرك دانه زرد و يا سرخ است و كويند خرمائيست كه تخم آن را در رطب مىكارند و برمىآيد همان قسم
لهذا بدين اسم ناميدهاند و خوردن انجير با عسل و قليلى سداب و رب عنب و با كره نيز نافع است
فصل الدال مع اللام
* دلب *
بضم دال و سكون لام و باء موحده بفارسي چنار نامند و بفرنكي باطاتس
* ماهيت ان
درختى است معروف و بسيار عظيم و برك آن پهن و متشعب و مشرف و چوب آن سبك و جوهردار منبت آن بلاد سردسير و ثمر آن مدور و خار دار خشبي سبكوزن غير ماكول
* طبيعت ان
سرد و تر با قوت قابضه و ثمر و پوست آن بسيار سرد و خشك و با حرارت قليله
* افعال و خواص آن
جالي و نقوع كل آنكه از ثمر آن كرفته باشند و ضماد برك تازهء پختهء آن جهت ورم چشم و منع ريختن مواد رطبه و آب رفتن از چشم و رفع ورم بلغمي و ورم زانو و هر عضو كه باشد و ورمهاى كرم را نيز و بدستور ضماد برك تازهء غير مطبوخ جهت درد زانو و اورام حاره و مضمضه بطبيخ پوست تازهء آن در سركه جهت درد دندان و ذرور برك خشك آن جهت تجفيف قروح و جروح و سوختكي آتش و ضماد پوست سوختهء آن بغايت جالي و مجفف و جهت برص و رفع رطوبت متعفن زخمها و با آب جهت تقشر جلد و آشاميدن مطبوخ ثمر تازهء آن با شراب جهت رفع سميت كزيدكي جانوران سمى و ضماد برك و ثمر آن با پيه جهت سوختكي آتش و بخور برك و ثمر آن در خانه جهت كريزانيدن خنفسا و بدستور پاشيدن آب طبيخ آن و غبارى كه بر برك آن مىنشيند بغايت مضر قصبهء رئه و صوت و سمع و بصر است چون بدانها برسد و مصلح آن شير تازه دوشيده *