فاسد كما لا يخفى و ديكر آنكه دو شخص كه من جميع الوجوه مزاجشان مساوى باشد ناياب و نيز خون هر بدنى موافق مزاج آنست و همچنين خون هر شئ پس خون بدنى در بدنى ديكر و سنى بسني و مكرر و همچنين قوى بضعيف غير موافق و تا زمانى كه استحاله يابد بسبب امتزاج به خون فاسد و يا به خون ضعيف المزاج و يا پير فاسد مىكردد طبيعت نيز از هضم و نضج غذاى جديد از خارج باز مىماند پس باى حال باعث زيادتي علت و ضعف و هلاكت است نه اصلاح باقي العلم عند اللّه *
* دم الاخوين *
آن را دم التنين و دم الثعبان نيز و بعربي قاطر الدم و بفارسي خون سياوشان و بهندى هيراد و كهي و رنكبرت نيز نامند
* ماهيت ان
صمغى است خالص الحمرة مائل ببنفشي و قوت آن مدتها باقي مىماند و كويند عصارهء كياه سرخى است كه از جزيرهء سقوطره و هند خيزد و صاحب خلاصة التجارب كفته كه عصارهء هوهجويه است و در ابو خلسا مذكور شد و صاحب اختيارات بديعي نوشته كه صمغ بقم است و سه نوع مىباشد چكيده و خشبى و ترابي و بهترين آن چكيدهء صافي است كه قطعا چوب در ان نباشد و بعضى كفته كه صمغ بقم نيست زيرا كه از مواضعى كه دم الاخوين را مىآورند مانند حبشه و زنكبار در ان مواضع بقم نمىشود و بالجمله ماهيت كياه و درخت آن معلوم نيست و ليكن آنچه نوشته كه سه نوع است درست است بعضى چيكيده مانند صمغ هر ختيره صافي براق كه كويا از درخت جوش خورده برآمده و چكيده و بعضى ديكر از ان قبيل و ليكن آميخته بريزهاى چوب و پوست درخت و پوست ثمر آن و بعضى از قبيل عصاره و سرخ تيرهء بىرونق و اين را دو نوع ديده شده بعضى صافي و بعضى غير صافي آميخته بتراب
* طبيعت ان
در سوم سرد و خشك و بعضى در دوم كفتهاند و با قوت قابضهء شديده و يوحنا كرم در اول و خشك در دوم دانسته
* افعال و خواص آن
آشاميدن آن جهت قطع و حبس خون از جميع اعضاى باطني و التحام قروح و الزاق آنها و ردع سيلان فضول و تبريد معده و زوال حرارت كبد و معده و امعا و تقويت معده و زحير و منع اسهال دموى و صفراوى و سحج و شقاق مقعده و بدستور آشاميدن نيم درم تا يك مثقال آن با زردهء تخممرغ جهت اكثر امراض مذكوره و اكتحال آن جهت تقويت باصره و قرحهء چشم و سنون آن جهت تقويت لثه و ذرور آن جهت قطع و حبس خون و الزاق جراحات تازه از جميع اعضا و التحام جراحات هر نوع كه باشد مضر كرده مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن از نيم درم تا يك مثقال بدل آن شادنج و عصارهء خس است و كويند چون بلور و شيشهء را بدان رنك كنند صافتر و رنكينتر از عقيق مىشود و درين امر عديل ندارد *
* دمادم *
بفتح دال و ميم و الف و فتح دال مهمله و سكون ميم
* ماهيت ان
نوعى از لوبياى هندى است و دو صنف مىباشد صنفى كوچكتر و سرختر و شفافتر از لوبيا و بر سر آن نقطهء سياهى و صنف دوم از صنف اول كوچكتر و سرختر و شفافتر به قدر دانهء ماشى و بر سر آن نقطهء سياهى
* طبيعت ان
هر دو كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مقوى دماغ رطب اطفال و غير ايشان و قاطع سيلان لعاب از دهان هر دو مقدار شربت آن از براى اطفال نيم دانك و غير اطفال يك دانك است *
* دماغ *
بكسر دال و فتح ميم و الف و غين معجمه
* ماهيت آن
مغز سر حيوان است
* طبيعت آن
سرد و تر
* افعال و خواص آن
ديرهضم و با قوت ترياقيه و مقوى دماغ و مولد مني و طلاى آن جهت رفع خشكي دماغ و سرسام و شقاق نافع مضر معده مصلح آن نعناع و سركه و آبكامه و ادويهء حاره و افعال و خواص دماغ هر حيوان مختلف مىباشد بالتفصيل در طى ذكر هريك حيوانات مذكور مىكردد