و به جهت تپهاى حاره نافع مضر معدهء بارد مصلح آن ادويهء حاره و تخم آن مسهل قوى اخلاط غليظه و مفتح سده و جهت عرق النسا و آب آن با شكر جهت دفع اخلاط محترقه و ضماد ممضوغ آن جهت تحليل اورام و تسكين درد كزيدن عقرب نافع مقدار شربت آن تا دو درهم است
* خبز *
بضم اول و سكون باء موحده و زاى معجمه بفارسي نان و بتركي چرك و بهندى روتي و با نكريزى بريت نامند
* ماهيت ان
از اكثر حبوب ترتيب مىدهند بدين نحو كه هريك از حبوب را كه مىخواهند آس نموده پيخته خمير كرده پخته تناول مىنمايند و بهترين همه نان كندم فربه رسيدهء سفيد تازهء مغسول است كه سائيده سبوس آن را به قدر اعتدال جدا كرده خمير نموده خوب سرشته و كذاشته باشند تا خمير آن برآمده پس در تنور معتدل طبخ باعتدال نموده باشند و با شير و روغن كه ترتيب مىدهند آن را شيرمال مىنامند و بهترين همه اقسام است و انواع اين بسيار است و اكر شيرين خواسته باشند با شيرهء شكر و دوشاب نيز ترتيب مىدهند و بران زردهء تخممرغ مىمالند براى رونق آن و ابازير مانند كنجد مقشر و رازيانه و نانخواه و زيره بران مىپاشند و يا در خمير داخل مىنمايند و ليكن غير آبى آن همه بطئ الهضم و غليظ است اما مقوى كرده
* طبيعت آن
راجع بطبيعت حبوب مصنوعه از ان است
* افعال و خواص آن
نان كرم مسخن و مجفف رطوبات معده و خائيدن آن جهت رفع كندى دندان مؤثر و نان سرد مرطب بدن و تازهء آن سريع الانحدار و مسمن بدن و مقوى آن و خشك آن ديرهضم و مجفف و اقسام آن مورث تشنكي و با ابازير مذكوره و حلبه و سياهدانه مشهي و ديرهضم و مفتح و مجفف و محلل رياح و با خشخاش منوم و قابض و نان فطير و آنچه آرد آن را نرم پيخته و سبوس آن را تمام كرفته باشند ديرهضم و مسدد و نفاخ خصوصا كه با شير و يا با روغن و شيريني خمير نموده باشند در اكثر امزجه نه كل بخلاف نخاله دار آنكه همه را نافع است و نان جو سريعالهضمتر از نان برنج و مبرد و قليل الغذا و جهت اسهال و تپهاى حاره كه بىضعف معده باشد نافع و نفاخ و در مبرودين مورث قولنج مصلح آن ماء العسل و مرق كوشت و شكر است و نان برنج سرد بسيار خشك و معطش و مسدد و مقوى بدن و كثير الغذا و جهت اسهال صفراوى و دموى و نيكو كردن رنك رخسار مؤثر و نان كندم و برنج و جو كه با شكر ترتيب داده باشند بدون روغن سريع الهضم و بهترين اقسام نانها است در بعضى امزجه و نان آرد نخود باقلى و بلوط و ارزن بطئ الهضم و مسدد و قليل الغذا و قابض و با ترشي بغايت مضر مصلح آن روغن و شيرينيها است
* خبز الحواري *
بفتح حاء مهمله و واو و الف و كسر راء مهمله و سكون ياء نسبت
* ماهيت ان
نانى است كه در كرفتن سبوس آن بسيار مبالغه كرده باشند و كندم آن سفيد باليده باشد كه نان آن سفيد كردد و بهترين اقسام نانها است و حوارى بمعني سفيد است و در روم و فرنك نان را خوب سفيد مرتب مىنمايند بهتر از جاهاى ديكر
* خبز الخشكار *
بضم خا و سكون شين معجمتين و فتح كاف و الف و راء مهمله
* ماهيت آن
نانى است كه كندم آن را ناشسته و سبوس آن را ناكرفته ترتيب مىدهند
* افعال و خواص آن
سريع الانحدار و غير مسدد در بعضى امزجه و ملين طبع و مولد خون سوداوى و مضعف بدن و مورث بواسير و جرب و مصلح آن شيرينيها است و روغن و شير تازه دوشيده
* خبز السميد *
بفتح سين مهمله و كسر ميم و سكون ياء مثناة تحتانيه و دال مهمله كه مشهور بنان ميده است نانى است كه در كرفتن سبوس آن مبالغه كرده باشند سريع الانحدار و كثير الغذا و مورث سدهء جكر و سنك كرده و مصلح آن انيسون و رازيانه و شكر و سكنجبين بزورى است