خشك
* افعال و خواص آن
لطيف و جالى سينه و شش از رطوبات لزجه و محلل رياح امعا و مواد غليظه و مبهى و مسمن و مدر شير و بول و حيض و مسهل سودا و بلغم غليظ و حب القرع اعضاء الراس و الغذاء و غيرها آشاميدن جرم آن جهت صرع و فالج و جنون و نسيان و سائر امراض باردهء دماغيه و عصبانيه و تسخين اعضاى دماغ و سائر بدن و رفع استسقا و يرقان و سدد و قولنج و عرق النسا نافع و آشاميدن نقوع آن جهت تحليل مواد سوداويه و تصفيهء خون و نرم داشتن طبع اعضاء الصدر چون يك اوقيهء آن را بكوبند و با چهار اوقيهء آب بجوشانند پس صاف نموده با سه اوقيه عسل و دو اوقيه روغن كنجد بنوشند قئ به قوت آورد و تنقيهء سينه و اعالى بدن از رطوبات لزجه نمايد و ضيق النفس و سعال رطوبى را مفيد امراض الراس و غيره چون آن را به قدر يكرطل در شراب و يا آب انكور كه به قدر سي رطل باشد بجوشانند تا بربع رسد و تا سي روز روزى تا دو اوقيه آن را بنوشند جهت رفع صداع مزمن و صرع مجرب دانستهاند و چون سه روز متوالى زنى كه حامله مىشده باشد و بعد از ان نشود از ان مطبوخ بياشامد اعادهء حمل او شود و چون پانزده شب صاحب عرق النسا مقدار يك مثقال تا يك مثقال و نيم ناكوفتهء آن را تناول نمايد رفع آن علت كردد و مجرب دانستهاند و چون با تخم كتان و عسل سرشته بدان مداومت نمايند جهت رفع ضيق النفس بيعديل و چون با زجاج محرق اضافه نمايند جهت تفتيت حصاة نافع و اكتحال آن با زعفران و زهرهء مرغ خانكى و عسل و شراب و آب رازيانهء تازهء سبز جهت ضعف بصر امتلائي و نطول آب مطبوخ آن جهت تقويت اعضا و سياه كردن موى و ازالهء خدر و مداومت خوردن مطبوخ آن با روغن كنجد و آب جهت رفع امراض رئه و جكر و طلاى آن با روغن شبت بر ناف و تهيكاه جهت قولنج مزمن و ضماد سائيدهء كرم نمودهء آن بتنهائي جهت فالج و استرخا و خدر و اوجاع ريحى و غيرها در هر عضوى كه باشد نافع به شرط مداومت و بدستور با ثلث وزن آن زنجبيل خشك با آب برك عنب الثعلب و اكر در آفتاب توانند اين ضماد را به عمل آورند كه زود خشك كردد بهتر است و سعوط عصارهء آب مطبوخ آن جهت نزله و سرخى چشم و قطور آنكه در آب ترب و روغن زيتون جوشانيده باشند جهت ثقل سامعه و كرى و دوى و طنين و بخور آن جهت درد دندان و رفع چشم بد و تعليق آن در پارچه كبود رافع سحر كويند افشانيدن آن در خانه باعث فرقت و بخور آن مبطل آن اثر است مضر محرورين و مصدع و مغثى مصلح آن ربوب و ميوههاى ترش و سكنجبين و حموضات ديكر مقدار شربت آن از يك مثقال تا دو مثقال بدل آن قردمانا و كويند تخم سداب است و روغن آن در سوم كرم و در دوم خشك و مفتح سدهء دماغى و جهت فالج و لقوه و رعشه و استرخا و صرع و اختلاج و رياح اعصاب و خدر شربا و ضماد او حقنهء آن جهت درد كمر و عرق النسا و برودت كرده و رحم مفيد و حمول بيخ آن با روغن ايرسا سائيده مفتح افواه عروق و خون بواسير است
* حرمله *
بضم حا و سكون راء مهمله و ضم ميم و فتح لام و ها و عرب آن را اقصبانا نامند
* ماهيت ان
نباتى است حجازى به قدر قامتى و در كنار آبها مىرويد و از جملهء يتوعات است و پر شير و برك آن درازتر از برك بيد و كوچكتر از ان و تيره رنك
* طبيعت آن
كرم و با حدت
* افعال و خواص آن
كويند چون شير آن را با پنبه و يا صوفى بكيرند به حدى كه آن پنبه و صوف خوبتر شود و آن را بكذارند تا بدبو شود و چون انسان صاحب جرب در آفتاب ايستد و جرب خود را بخارد پس آن پارچه و صوف را بدان بمالد به قوت كه احساس وجعى نمايد جرب آن به زودى زائل كردد
* حر *
بضم خاك خالص و بكسر و فتح خاك سنكدار است
* فصل الحاء المهملة مع الزاي المعجمة *
* حزاء *
بفتح حاء مهمله و زاى معجمه و الف و بضم حا و بمد و قصر هر دو آمده است كويند بفارسي آن را دينار رويه نامند