و بعضي اغبر نيز چون بخار دهان متواتر بان برسد طعم زعفران از ان ظاهر كردد و چون آن را بر اعضا بمالند چرك را زائل كرداند و بعضي مردم از ان سنكپا ترتيب مىدهند و چون طلا را بران بمالند و به نحوى كه خطى از ان بران ظاهر كردد نيكى و بدى و خالص و مغشوش آن از لون آن ظاهر كردد
* طبيعت ان
در دوم سرد و خشك
* افعال و خواص ان
آشاميدن آن جهت عسر النفس و درد كرده و اكتحال آن با شير مرضعهء پس جهت رفع بياض و اصلاح طبقات عين و قروح آن بغايت نافع مقدار شربت آن يك دانك است
* حجر المسن *
بكسر ميم و فتح سين مهمله و نون مشدده
* ماهيت ان
سنكى است كه به آن كارد و شمشير تيز كنند و به فارسى فسان و سنك كارد نامند و بالوان مختلف مىباشد سفيد و سرخ و سياه و اغبر و سبز و زيتوني و سياه ذو طبقه مىباشد و بهترين آن سرخ و سياه و براق و سنبادج قسم زبون آنست
* طبيعت سرخ آن
كرم و خشك و باقى اقسام آن همه سرد و خشك
* افعال و خواص آن
جهت سلاق و بياض چشم و حكه و جرب و داء الثعلب و منع بزرك شدن پستان و خصيه كحلا و طلاء و سائيدهء آن با آهن جهت رويانيدن موى و آشاميدن يك درم آن با سركه جهت صرع و ورم سپرز نافع مضر كرده مصلح آن كثيرا و قسم اغبر آن را چون بسايند بر روى مس طلا نمايند بر قروحى كه دفعة بهم مىرسد مفيد و محرق قسم سبز زيتوني آن جهت سوختكي آتش و بياض عين و با سركه و نطرون جهت قوبا و خنازير و جرب و حكه و با قيروطي جهت سرطان و اكله و شقاق و خروج مقعده و اورام حارهء اعضاى عصباني و التيام جراحت عصب و درد آن نافع و سائيدن ادويهء چشم بر روى آن باعث زيادتي تقويت و جلاى آن و ذرور قسم سرخ آن جهت بياض چشم و قروح و سوختكي آتش مفيد است
* حجر المشقق *
بضم ميم و فتح شين معجمه و قاف مشدده و سكون قاف ثاني
* ماهيت ان
سنكى است زعفراني رنك يعنى برنك تارهاى آن نبرنك سائيدهء آن و تو بر تو و زودشكن و از نواح معرب خيزد و در شكل مانند سرنج و در قوت قريب بشادنج و اندك از ان ضعيفتر
* افعال و خواص ان
قطور آن با شير دختران جهت قروح عميقهء چشم و التيام طبقهء قرنيه و برآمدكي حدقه و خشونت اجفان بهتر از حجر لبنى است *
* حجر المقناطيس *
بكسر ميم و سكون قاف و فتح نون و الف و كسر طاء مهمله و سكون ياء مثناة تحتانيه و سين مهمله و مغناطيس بغين معجمه نيز آمده بفارسي سنك آهنربا و بهندى چومك پتهر نامند
* ماهيت ان
سنكى است سياه مائل بسرخي تيره كه از انتهاى عمان و حوالى بحر هند خيزد و بهترين آن لاجوردى رنك صاف آنست كه آهن را خوب جذب نمايد و بعد جذب آهن به آن خوب بچسپد و زبونترين آن سياه آنست كه قوت جاذبهء آن آهن را ضعيف باشد و چون با آهن مدتى بكذارند قوت جاذبهء آن كم كردد و از ماليدن سير و رسيدن عرق و رطوبت بدان نيز رفع قوت آن مىشود و چون در خون كاو كرم اندازند اعادهء قوت آن مىشود و همچنين چون در خون بز اندازند و هر روز تغيير دهند و تازه كنند و حكماى اهل فرنك مشاهده نمودهاند كه حجر مقناطيس را هرچند مدتى غير معين مختلف ميل بجانبى است از يمين و يسار قطب شمالى و وجه آن را تا حال نيافتهاند
* طبيعت ان
در اول كرم و در سوم خشك
* افعال و خواص آن
آشاميدن آن جهت فالج و اوجاع مفاصل و عرق النسا و نقرس و تقويت جكر و سپرز و ازالهء حصاة و عسر ولادت و با ماء العسل جهت اسهال اخلاط غليظه و با قوابض قاطع اسهال و ذرور آن جهت رفع مضرت جراحات آلات آهني زهردار عجيب الاثر و جهت قطع نزف الدم و التيام جراحات و محرق مغمول آن در جميع افعال مانند شادنج است مقدار شربت آن تا نه