* جوزابه *
بفتح جيم و سكون واو و فتح زاى معجمه و الف و باى موحده و ها بتركي اوماج نامند
* ماهيت ان
طعامى است كه از آرد كندم و سبزيها ترتيب دهند
* طبيعت ان
كرم و مرطب و بحسب سبزيها مختلف مىكردد
* افعال و خواص ان
ملين و موافق سينه و شش و قليل الغذا و نفاخ و مضر صاحبان رياح و رطوبت معده است
* جوز ارقم *
بفتح جيم و سكون واو و زاى معجمه و فتح الف و سكون راء مهمله و فتح قاف و سكون ميم بلغت بربرى اكثار نامند
* ماهيت ان
بيخ كياهى است مستدير به قدر كردكان و سفيد و مصمت و زودشكن و در طعم شبيه بشاه بلوط و باقلا و با اندك تندى و چون خشك شود پوست سياه رقيقى بران ظاهر مىكردد و زود از ان جدا مىشود و ساق كياه آن باريك مستدير و زياده بر ذرعي و خشن و اغبر و مجوف و كل آن سفيد و شبيه بقبهء شبت و تخم آن بسيار باريك و تند طعم و برك آن شبيه ببرك زردك و در مزارع و جبال مىرويد و در وسط تابستان بهم مىرسد و تا سه سال قوت آن باقي مىماند و بعد از ان ضعيف مىكردد و بهترين آن سنكين پر مغز تازهء آن است
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و در آخر سوم نيز كفتهاند
* افعال و خواص ان
مخدر و مسكر و مفتت حصاة و مخرج كرم معده بتخصيص چون با آب مطبوخ خسك بياشامند و نانى كه ازو ترتيب دهند بغايت منوم و ضماد آن جهت تحليل اورام بلغمي و ساق و غير آن مجرب دانستهاند به حدى كه در يك شب كفتهاند بتحليل مىبرد مقدار شربت آن تا شانزده قيراط و مصلح تخدير آن شير تازه دوشيده و اكثار آن تا دو درم سم و باعث قئ شديد و اسهال و استرخاى اعضا و كشنده و مصلح آن ريختن آب سرد بر اطراف و بوئيدن خشبوئيهاى سرد و تر و ماليدن آنها بر قلب و آشاميدن آب سرد و عود و ميبه ساده
* جوزبوا *
بفتح جيم و سكون واو و زاى معجمه و فتح باء موحده و واو مشدده و الف معرب جوزبوياى فارسى است و بهندى جاى پهل نامند
* ماهيت ان
ثمر درختى است كه در جزيرهء از جزائر زيرباد مسمى بجاوه كه به زبان فرنكي اياوا و بندر آن را بتاوى نامند بهم مىرسد و آن بندر در تصرف ولنديس است كه عوام ولنديز نامند و قومى از نصارى است خود بر جهاز به اطراف مىبرد و مىفروشد و نيز شنيده شد درد كهن سونده بنور جائى هست بسيار مىشود و جنكل و اشجار صندل هم هست و درين اوقات انكلس نيز كه قومى ديكر از نصارى است نوعى از جوزبوا يافته و آن طولاني فى الجمله در شكل شبيه ببلوط در غلافى نيز مانند غلاف آن و از ان صلب تز و مغز آن از مغز جوزبوا معروف اندك رخوتر و لطيفتر و در دهنيت و بو از ان كمتر و در قوت ضعيفتر و درخت جوزبوا به قدر درخت كردكان و از ان كوچكتر و برك آن فى الجمله شبيه ببرك آن و كوچكتر و باريكتر از ان و ثمر آن به قدر ثمر كردكان كوچكتر با پوست سبز خام و آن را سه پوست مىباشد يكى خارج و آن در خامي سبز و نرم و بىريشه لحمى و ضخيم قريب بسطبرى انكشتى چنانچه درست آن را مربا ساخته از انجا مىآورند و در زير آن پوست لحمى پوست ديكر صلب اندك صدفي و بر بالاى آن بسباسه پيچيده و در جوف آن پوست صلب صدفى جوزبوا مىباشد به مقدار فندقى و اندك طولاني و از فندق بزركتر و بهترين آن تازهء كرم ناخوردهء سنكين تند طعم و رائحه و آن سرخ رنك است و قوت آن تا سه سال باقي مىماند
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و در سوم خشك و با قوت قابضه و رطوبت فضليه و لهذا به زودى آن را كرم مىخورد
* افعال و خواص آن
مفرح و ملطف و مسكر و حافظ حرارت غريزى و هاضم طعام و مقوى معده و فم آن و مرى و جكر و باه مبرودين و جهت صلابت جكر و سپرز و اورام باردهء آن و يرقان و خوشبوئى دهان و عرق و بول و تحليل رباح و رفع كلف و نمش و غثيان و قئ و رطوبت معده و زلق الامعا و اسهال معدى بارد رطب و ازاله رطوبات