متعفنهء معده و استسقاى لحمي و عسر البول شربا مفيد و بريان كردهء آن حابس اسهال رطوبي و ضماد آن جهت درد سربارد و فالج و لقوه و استرخا و اورام باردهء جكر و اوجاع باردهء رطبه و اوجاع و ضعف اعضا حادث از خوردن چوب چيني و با افسنتين و عسل جهت ازالهء كلف و نمش و آثار ضربه و با روغنها جهت كرى كوش و اوجاع باردهء آن قطورا و تدهينا و اكتحال آن جهت تقويت باصره و سبل و جرب نافع مضر محرورين و مصدع مصلح آن كشنيز و مضر جكر و شش و مصلح آن بنفشه و عسل مقدار شربت آن تا دو مثقال و اكثار آن مورث سوء خلق و حمق بدل آن به وزن آن بسباسه و در صلابات يك وزن و نيم آن سنبل الطيب و روغن و عطر آن در افعال مذكوره بسيار قوىتر و مرباى آن از ان ضعيفتر و مخلل آن نيز از ان ضعيفتر و جوارش و حب و دهن و سفوف آن در قرابادين ذكر يافت و جهت منع كرم خوردن آن را در آهك نكاه مىدارند
* جوز جندم *
بفتح جيم و سكون واو و زاى معجمه و فتح جيم و سكون نون و ضم دال مهمله و سكون ميم معرب از كوز كندم فارسى است و كل كندم نيز نامند و نزد عرب مشهور بنعيج الحبشه و شحم الارض و نزد اهل رقه معروف بخرء الحمام و نزد اهل اندلس بتربة العسل است
* ماهيت ان
چيزيست شبيه بمغز كردكان كه بر روى سنكها متكون مىكردد سفيد مائل بزردى و بغدادى و انطاكي و مالقي نوشتهاند كه به قدر دانهء نخود سفيد مائل بزردى است كه در صحراها بر روى سنكها متكون مىكردد و انطاكي كفته بكمان من آن رطوبتى است كه مختلط كشته به آن خاك لطيف و چون در عسل اندازند به زودى منحل شود و مقدار قليل آن حجم بسيار بهم رساند و عسل را غليظ كرداند و حجم آن را بيفزايد به حدى كه يك اوقيهء آن بحجم يك رطل نمايد
* طبيعت ان
در اول سوم كرم و خشك و با رطوبت فضليه و بعضى در اول كرم كفتهاند و بعضى در سوم سرد و خشك
* افعال و خواص ان
بغايت مبهي و منعظ و مسمن و مانع شهوات رديهء كل خوردن و امثال آن و مفتت حصاة و رافع عسر البول و با آب سيب جهت قطع نزف الدم و ضماد آن جهت نزف الدم و قوبا و سعفه نافع و مغثى و مقئ و مصلح آن ريباس و انار مقدار شربت آن تا دو درهم و چون يكرطل و ربع آن را در ده رطل عسل و سي رطل آب كرم اندازند و بسيار برهمزنند و سر آن را بپوشند به زودى مسكر و شراب كردد به حدى كه قويتر از خمر باشد و اهل عراق آن را فضيلت مىدهند بر خمر و بغدادى نوشته كه صنفى از جوز جندم از ناحيهء بربر مىآورند و آن كوچكتر و بسيار زرد و قوى و با سميت است استعمال آن به هيچ وجه جائز نيست و مهيج باه و مجفف و با وجود آن مطفى قوت باه است بسبب شدت تجفيفى كه دارد و بدين سبب نيز قاطع نزف الدم است چون از خارج بران بپاشند و يا مقدار دو درهم با آب به و سيب بياشامند
* جوز الخمس *
بفتح جيم و سكون واو و زاى معجمه و الف و لام و فتح خاء معجمه و ميم و سين مهمله
* ماهيت ان
ثمر درختيست هندى به قدر فندقى مدور و سياه خالدار و پوست آن ناهموار و در جوف آن دانها به قدر قرطمى و زياده از پنج عدد نمىباشد و لهذا آن را جوز الخمس نامند
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و در سوم كرم نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
مسهل بلغم و لزوجات و اخلاط سوداويهء محترقه و محلل رياح و مفتح سدد مقدار شربت آن تا دو درهم با آب كرم و مصطكى
* جوز الزنج *
بفتح زاى معجمه و سكون نون و جيم
* ماهيت ان
ثمريست به قدر تفاحى و طولاني و چاشنيدار و در اندرون آن دانهايست شبيه بقاقلهء صغار تيره رنك و تيز طعم مانند خولنجان و خوشبو منبت آن صحراى بلاد بربر
* طبيعت ان
معتدل
* افعال و خواص آن
چون بسايند و مقدار يك دانك آن را بياشامند با آب كرم قولنج ريحي را نافع و مقوى معده است و در جوارشات حاره داخل كرده مىشود