بيعديل دانستهاند و ليكن ثقيل و بطئ الهضم و مسدد مضر محرورين و صاحبان بلدان حاره و در بلدانى كه خرما در آنها حاصل نمىشود اهل آن بلدان را اكثار خوردن آن جائز نى و مولد سودا و سدهء جكر و سپرز و محرق خون و معفن اخلاط و مصدع و مورث قلاع دهان و رمد و درد دندان و مصلح آن آب انار و سكنجبين و روغنها و خشخاش و بادام مقشر خوردن و شستن دهان بعد خوردن آن با آب نيمكرم خصوص كه سماق در ان خيسانيده باشند و بدستور غرغره با كلاب و سماق با سركه و خائيدن طرخون كه زمانى طويل در دهان باشد مانع ضعف دندان و قلاع دهان و خناق است و مصلح سدهء آن در مبرودين جوارشات مسهله بعصر و بالجمله در محرورين موجب امراض بسيار و در مبرودين باعث زوال امراض بارده و رطوبات بليه و خام آن نفاخ و بطئ الهضم و ثقيل و مسدد و تخم آن كرم و خشك و صحيح آن است كه مركب القوى است با برودت بسيار و حرارت كمي و شديد القبض و آشاميدن آب طبيخ آن جهت تفتيت حصاة و سائيدهء آن جهت رفع اسهال و بستن شكم به قوت و ذرور سوختهء آن جهت قروح خبيثه و مغسول آن جهت التصاق جراحات تازه و ريختن احداب عين و سبل و قروح آن و حدت بصر و سياهي چشم نافع
* تمر هرونى *
بكسر ها و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضم راء مهمله و سكون واو و كسر نون و يا نوع تمر كوچك باريك سرخ رنك با هستهء باريك كوچك است
* تمر هندى *
بعربي صبارا و حمار و حوش و حومر او بهندى انبلى نامند
* ماهيت ان
ثمر درختى است هندى در غلافى مانند باقلا الا آنكه از ان پهنتر و پوست آن بعد رسيدن اندك صلب صدفى مىكردد بخلاف باقلا و مغز آن پوست ديكر سواى آن ندارد طول آن به قدر شبرى و دو نوع مىباشد يكي سرخ تيره اندك چاشنىدار و در هنكام خامي نيز سرخرنك مىباشد و در كجرات و نواح آن و اكبرآباد بسيار خوب مىشود و در اماكن ديكر بدان خوبى نمىشود و اين نوع وفور ندارد و دوم سرخ كمرنك مائل بتيركى و اين در خامي سفيد مىباشد و اين نوع بسيار است و تخم هر دو مائل بتدوير و اندك پهن و مغز آن سفيد و پوست آن سرخ تيره از ترمس بزركتر و تخم نوع سرخ آن از سفيد آن كوچكتر و درخت آن عظيم و برك آن ريزه طولاني انبوه و بهترين آن رسيده بىعفوصت اندك كهنهء آنست يعني شش هفت ماه تا يك سال از اخذ ثمر آن كذشته باشد نه كهنهء فاسد شدهء آن و دستور است كه ثمر رسيدهء آن را مقشر نموده قدرى از ليفهاى آن را برآورده حبهاى بزرك ساخته اندك چرب نموده نكاه مىدارند و الا آن را كرم مىزند و رطوبت آن خشك و ترشي آن كم مىكردد
* طبيعت
ثمر هر دو نوع آن در اول سرد و در دوم خشك و در سوم نيز كفتهاند و خشكي سرخ آن زياده
* افعال و خواص آن
لطيفتر از اجاص و رطوبت آن زان كمتر و مقوى قلب و معدهء مسترخيه و قابض شكم خصوص سرخ آن و مسكن غثيان و قئ صفراوى و ملين طبع و مسهل صفرا و اخلاط محترقه و در حموضات مسهلى سواى آن نيست و مطفى هيجان خون و جهت خفقان حار و تپهاى حاره و غشيه و كرب و غشي و رفع عطش و تفريح و حكه و جرب و هيضهء صفراوى و غرغرهء آن جهت خناق و مضمضهء آن جهت قلاع دهان نافع و كفتهاند كه تمر هندى را نبايد در آب بسيار ماليد زيرا كه موجب سده و تنفر طبيعت و غثيان و قئ مىكردد بلكه بايد كه در آب بخيسانند چون خوب خيسيد و قوت آن تمام در آب باز داده شد صاف نموده با اندك نبات و يا شكر و يا آنچه خواهند از اشربه و غيرها بياشامند و اهل هند آشاميدن نقوع آن را براى جذام نافع مىدانند المضار اكثار آن مورث سحج و سعال و مضر صدر و سرفه و طحال و مولد سدد و ناشتا خوردن آن مضر و بدستور خام و