النفس و قروح خبيثه مقدار كم آن با مصلحات شربا و طلاء نافع و دستور تدبير خوردن و مركبات مصنوعهء آن مانند ترتاب لنك و حبوب بيشي و معجون بيشي و روشن و مفرح دلكشاى بيشي و تدبير كسى كه بيش خورده باشد در قرابادين كبير ذكر يافت و مجملى اينجا ذكر مىيابد بدانكه از جملهء احوالى كه طارى مىكردد شخصى را كه بيش خورده باشد خدارت و بيحسي اعضا و ورم اعضاى باطني و لبها و زبان و خيركى چشم و برآمدن آن از حدقه و رعاف و دوار و صرع و غشى است كويند از استشمام رائحهء كل آن نيز صرع عارض مىكردد و هركه از ان اعراض نجات يابد قليلى است كه بسل منجر نكردد علاج آن خورانيدن جدوار مجرب و مثروديطوس و دواء المسك خصوصا مر آن و فادزهر حيواني و معدني و مشك خالص و پوست بيخ كبر است و آب برك بيد انجير مكرر و قئ فرمودن بطبيخ بزر شلجم و روغن كهنه پس آشاميدن چهار اوقيه طبيخ جفت بلوط با دواء المسك و ترياق فاروق و پوست بيخ كبر مفيد است اكر بسيار قوى نباشد و مهلت تدابير بدهد و كويند ترياق فاروق را چندان درين تاثيرى نيست مكر جدوار فايق را و نيز خورانيدن مشك و فلفل و بادزهر معدني و شير و سير و زنجبيل و طين مختوم و جدوار فايق و پوست بيخ كبر و تخم ترنج و تخم سرو و حلتيت و زراوند و قرنفل و هربى و كوشت ثور دشتي قديد كرده و موش بيش ترياق اربعه و ترياق كامل و ترياق الطين جديد
* يبش موش بيشا *
* ماهيت ان
كويند حيوانى است شبيه بموش مكان آن موضعى است كه منبت بيش است و كوشت آن ترياق بيش و سائر سمومات حيواني و نباتي است و جهت بهق و برص و جذام نافع و بعضى كفتهاند كه آن نباتى است در حوالى بيش مىرويد و فادزهر اوست و آن را يوحا نامند و آن حيوان و كياه هر دو در بيش ذكر يافتند
* بيض *
بفتح باء موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و ضاد معجمه مراد از مطلق آن تخممرغ خانكي است كه بفارسي تخم و خايهء ماكيان و بهندى مرغيكااندا نامند
* ماهيت ان
معلوم است بهترين آن بزرك مقدار آنست كه در همان روز از مرغ تولد كرده باشد زيرا كه حرارت هوا مفسد آن است و حافظ آن از فساد هوا در نمك نكاهداشتن
* طبيعت زردهء آن
مركب القوى مائل بكرمي تا آخر درجهء اول و سفيدى آن سرد و تر در دوم و پوست بيرون آن در اول دوم سرد و خشك و پوست صفيق اندرون آنكه غرقى نامند سرد و خشك در اول
* افعال و خواص آن
زردهء نيمبرشت آن صالح الكيموس كثير الغذا قليل الفضول و مقوى دل و دماغ و بدن و مبهى و جهت منع نزلات حاره از سينه و اصلاح حال سينه و خشونت آن و نفث الدم و خشونت معده و روده و مثانه و قرحهء كرده و مثانه و مقوى شخصى كه خون زياده ازو دفع شده و يا ضعفى از فصد بهم رسانيده باشد و موافق مزاج سوداوى و چون زردهء آن را در ظرف چيني يا غير آن برهم زنند و با اندك فلفل يا مرى در ظرفى مس و غير آنكه در آن آب باشد بكذارند و جوش دهند تا نيم پخته كردد و در بين برهم مىزده باشند و اين بهترين انواع طبخ آن است و سريع الهضم جيد الغذا است و جهت حلق و سرفه و نفث الدم و تقويت باه و خوردن زردهء خام آن جهت رفع اذيت كزيدن مار و تصفيهء صوت و حرقت مثانه مفيد مضر معده و اكثار و مداومت آن مولد حصاة كرده و بهق و كلف و نيم پختهء آن در مزاج اطفال نائب مناب شير و بسيار پختهء آن ديرهضم خصوصا در مزاجى كه بسيار رطوبت غالب باشد و مورث قولنج مصلح آن ادويهء حاره و آب كامه و با كندر جهت سرفه و با تخم كتان جهت ضيق النفس و با اندك نمك و كندر و انزروت جهت تسمين بدن بيعديل و با دم الاخوين جهت زحير و يا كهربا و طباشير جهت قطع سيلان خون و تسديد فوهات عروق و سحج و با سماق و مازو و دانهء مويز و انكور و امثال اينها جهت اسهال مرارى و با مصطكى و مانند آن جهت درد شكم و با تخم ترهء تيزك و نمك