* ماهيت آن
نباتى است بلندتر از ذرعى و ساق آن مربع و باريك و برك آن باريك و خشبو و كل آن مائل بسفيدى و تخم آن در غلافى لطيف طولانى و از رازيانه كوچكتر و سبزتر مائل بسفيدى و زردى و اندك مثلث شكل و مستعمل تخم آن است و بهترين آن خشبوى تازه باليدهء آن است كه پوست آن از ان جدا نشده زيرا كه خاصيت بسيار اكثر در پوست به زور است و طعم آن تيز و تلخ باشد و هندى و بنكالى آن ريزهتر و ضعيف العمل مىباشد
* طبيعت ان
كرم و خشك در آخر دوم و تا سوم نيز كفتهاند و كرم در دوم و خشك در سوم نيز كفتهاند و اين اصح است
* افعال و خواص ان
ملطف و محلل رياح و جالى و مسكن اوجاع و با قوت ترياقيت و قابضه و مدر بول و حيض و شير و عرق و نيكوكنندهء رنك رخسار
* امراض الراس
و غيرها از توابل مستعمله در اغذيهء اصحاب فالج و لقوه و استرخا و صرع است و بخور و سعوط آن جهت درد سربارد و شقيقه و دوار و سدر و نرلات بارده و درد كوش نافع و چون بسركهء انكورى تر كرده و خشك نموده بو داده در پارچهء كتان نيلى بسته دائم ببويند جهت زكام و نزلات بارده و خوردن نيم درم انيسون و يك دانك مصطكى كوفته در ده درم كلقند سرشته چند روز پيهم بعد از استفراغ بلغم جهت ليثرغس و سبات بلغمى نافع براى آنكه مبدل مزاج دماغ و مقوى معده است پس توليد نمىكند بلغمى كه سبب ليثرغس است و چون دو درهم آن را در آب بجوشانند و صافى نموده ده درم جلنجبين عسلى در ان حل كرده باز صافى نموده بياشامند جهت سبات حادث از برد خارجى و از آشاميدن ادويهء مخدره مانند افيون مفيد و بايد كه بوده باشد غذاى او نخودآب و كوشت خروس جوان متوبل با بازير حاره يا حلتيت و مغز حب القرطم و چون آن را كوبيده سفوف نمايند و يا كوبيده با كل قند سرشته بخورند و يا جوشانيده به تنهائى بياشامند و يا كل قند در ان حل كرده صافى نموده بنوشند جهت ماليخوليا خصوصا مراقي آن و آشاميدن آب مطبوخ آن با ماء العسل جهت كابوس نافع و سزاوار آنست كه در اوائل فالج يا چهار روز يا هفت روز بآبى كه در ان انيسون جوشانيده باشد بتنهائي يا با يك اوقيهء جلتجبين عسلى در آن حل كرده صافى نموده باشند اقتصار نمايند و ضماد آن جهت استرخا نافع براى آنكه در ان حرارت باندك قبضي مىباشد و لهذا تقويت مىبخشد اعضا را و اكتحال آن جهت سبل كهنه مجرب دانستهاند و سنون آن جهت جلاى دندان و دفع بدبوى دهان و خائيدن آن جهت صداع بارد و شقيقه و جلاى مجارى تنفس و درد سينه و سرفه و ضيق النفس و خفقان بارد و تقويت فم معده و دفع رطوبات آن و رفع اعيا و آشاميدن آب مطبوخ آن خصوص با اصل السوس جهت امراض صدر و بهر و امراض مذكوره و تفتيح سدهء جكر و سپرز و كرده و مثانه و رحم و استسقا و سوء القنيه و تفتيت حصاة و تپ بلغمى كهنه و قطع سيلان رحم و ازالهء فضول و تحليل و قراقر رياح در معده و سائر اعضا و ادرار شير و عرق و بول و حيض و تقويت باه و كرده و ازالهء سموم قتاله و تهبج وجه و اطراف و اسهال رطوبي خصوص بريان كردهء آن درين امر و چون آن را بسيار نرم بكوبند و يا باب سائيده استعمال نمايند جهت بواسير نافع خصوصا ريحى آن و بخور آن جهت تسكين صداع بارد و نزلات بارده و اخراج جنين و مشيمه و قطور نرم سائيدهء آن با روغن كل در كوش جهت تسكين درد كوش و كرى و ثقل سامعهء حادث از ضربه و سقطه و بدستور مطبوخ آن در روغن كل و آشاميدن طبيخ آن با شكر جهت رفع زردى رخسار زن زائيده و طلاى مطبوخ آن در سركه جهت تحليل اورام و كشتن شپش نافع مضر امعا مصلح آن رازيانه و مصدع محرور و مصلح آن سكنجبين مقدار شربت آن از دو درهم تا پنج درهم بدل آن تخم شبت و رازيانه و كروبا و در تقويت باه مثل آن انجره است و دستور تشويه و بريان نمودن آن جهت امراض عين و غيرها