هرچند جميع افراد انسانى را خواب نافع است و ليكن مشايخ را نافعتر است ؛ به جهت آن كه حفظ رطوبت غريزى ايشان را مىنمايد و رطوبت منعدمه را عائد مىگرداند و لهذا « جالينوس » هر شب بقلهء خَسّ مطيب تناول مىنمود و مىگفت « اين روز يعنى اين هنگام من پير شدم و نفع مىبخشد مرا ترطيب و نوم مىآورد . « 1 » »
و شيخ الرئيس « 2 » مىنويسد كه اين تدبير ، نيكوترين تدابير است مر كسى را كه خواب او كوتاه باشد . و اگر بعد [ از ] تناول خسّ مطيب و بعد [ از ] استكمال هضم غذا متوبلى تناول نمايد و آب گرم بسيار بر سر ريزد ، اعانت تمام مىنمايد بر نوم .
و خسّ مطيب ، عبارت از آن است كه به افاويهء حارّه مانند دارچينى و قرنفل و هيلبوا و مانند اينها خوش بو نموده باشند . و غرض تطييب آن به افاويه ، تقليل تبريد و كسر نفخ آن است تا خواب بى مضرّت آورد . و چون كاهو شديد التنويم است ، اختلاط با اندك افاويهء يابسه مانع خاصيت آن نمىتواند گرديد و همچنين كيفيت آن را بسيار متغير نخواهد گردانيد ؛ زيرا كه ظاهر است كه مقدار افاويهء مصلحه در اغذيه بسيار كم مىباشد .
نيز تدابير ديگر در تنويم يقظهء به افراط و يا نوم بسيار « 3 » چنان چه در سَهَر و سُبات - ان شاء اللّه - مذكور خواهد شد .
و ببايد دانست كه خواب در شمس ، باعث ثوران صفراست « 4 » و ثقل دماغ ؛ به جهت صعود ابخره و باعث صداع است هرچند كه سر را گرم ننموده باشد . و خواب در مهتاب ، محرّك خون است به سوى ظاهر و دماغ و لهذا محدث رعاف و محرّك شهوت باه است به سبب نوريت خود و از اين جهت است كه هنگام زيادتى نور آن ، جميع رطوبات به حركت درمىآيند ؛ چه در بنيهء انسان و حيوان و چه در فواكه رطبه مانند خيار بادرنگ و كدو و امثال اينها . و منع اخراج خون به فصد و حجامت و زالو و غيرها در زائد النّور ازين جهت است و آب چاهها و نهرهاى صاحب جزر و مد در آن هنگام افزوده مىگردد .
هامش
( 1 ) . ب : مىآرد .
( 2 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 1 ، ص 171 .
( 3 ) . ب : نوم بافراط .
( 4 ) . ب : ( است ) حذف شده .