و هر كه در خواب عرق بسيار نمايد بدون سبب ظاهرى كه هوا گرم باشد و يا پوشش بسيار پوشيده باشد ، دلالت مىنمايد بر آن كه بدن او ممتلى است از غذايى كه تازه تناول نموده و يا آن كه خلط بسيارى در بدن او مجتمع گشته كه حرارت مايلهء به سوى باطن ، تحليل و ترقيق و تبخير نموده آن [ خلط ] را [ و ] به عرق مندفع ساخته ؛ [ لذا ] بايد به تنقيهء آن پرداخت .
و خواب بر گرسنگى مضرّ است ؛ به جهت آن كه مسقط قوّه و لاغر كنندهء بدن است ؛ زيرا كه هرگاه معده خالى باشد از غذا و حرارت متوجّهء به باطن گردد در حالت نوم ، غذايى نيابد كه در آن تصرّف نمايد [ و ] چون بى كار نمىتواند بود ، لا بد تصرّف در اخلاط و رطوبات بدنيه مىنمايد ؛ به ترقيق و تحليل و اذابه و تبخير و باعث سقوط قوّه و لاغرى بدن مىگردد .
و خواب در روز خصوصاً در زمستان و كسى كه عادى بدان نباشد ، باعث امراض رطوبيه و كثرت نوازل و كِبَر طحال و بخر دهان و اسقاط قوّههاى نفسانى و بَلادَت ذهن و اسقاط شهوت طعام و حمّيات و اورام و ساير امراض رطوبى و فساد رنگ رواست ؛ به جهت آن كه به سبب حرارت هوا و روشنى آفتاب ، خواب غرق طولانى برده نمىشود كه حرارت ميل به باطن نموده تصرّف در مواد كرده به تحليل برد ، بلكه ترقيق و سيلان نموده قدرى را به اعضاء منتشر گردانيده و قدرى را صعود نموده به دماغ و قدرى را به ظاهر جلد و باعث امراض مذكوره مىگردد .
و خواب بر استلقا - يعنى بر پشت - باعث امداد و كشش و سيلان فضول بر غير مجارى خود و باعث حدوث امراض رديئه است ؛ به سبب صعود ابخره به دماغ ؛ مانند كابوس و صرع و سكته و نزله و سلّ و وجع ظهر و امثال اينهاست .
و اين مخصوص به غير انبياء و اولياء و مرتاضين است كه طعام متنوّعه و كثيره تناول مىنمايند و اخلاط و فضول و ابخرهء كثيره از آنها توليد مىيابد و امّا آنها را - قدس سرّهم - به سبب رياضت و قلّت تناول اطعمهء متنوّعه و كثيره و مبخّره ، مضر نيست ؛ بلكه خواب مختصّ به ايشان - صلى الله عليه و آله و سلم - چنان چه در حديث وارد است
خلاصة الحكمة ( فارسى ) — صفحة 881
مساهمون: محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
ص٨٨١