[ قانون پنجم ] : مكث و توقّف بسيار در حمّام باعث تحليل و انصباب فضول است به سوى اعضاء ضعيفه و استرخاء آنها و اضرار عصب و تحليل حرارت غريزيه و اسقاط شهوت طعام و باه ؛ مگر در صورت اعتياد ؛ زيرا كه حمّام خود بالذّات موجب اين امور است قطع نظر از « 1 » تحليل حرارت غريزيه و اسقاط شهوت طعام و باه مگر در صورت اعتياد از جلوس در آن .
و لهذا بعض اطبّاء مطلقا آن را مذمّت نموده و بعضى مطلقا مدح كرده و عند التحقيق نه چنين است ؛ بلكه از حيثيتى مضرّ و مذموم و از حيثيتى نافع و ممدوح است ؛ به جهت اشخاص و امراض و اغراض ؛ چنان چه شيخ الرئيس « 2 » - عليه الرحمة - نوشته كه حمام هم مسخّن و هم مبرّد و هم مرطّب و هم ميبّس و هم نافع و هم ضارّ [ است ] : سخونت آن ، به اعتبار حرارت نار و هواى گرم آن است . برودت آن ، بالعرَض [ است ] به سبب تحليل موادّ متعفّنه .
و بالذّات حمام ، بارد است : رطوبت آن به اعتبار ماء و كثرت استعمال آن و يبوست آن به سبب تحليل و تبخير رطوبات به عرق و غير آن و عدم استعمال آب در آن .
و منافع آن ، تنويم و تفتيح و جلا و تحليل و انضاج و جذب غذا به ظاهر بدن و حبس اسهال و ازالهء اعيا و اوساخ از بدن و امثال اينها . و مضارّ آن ، ضعف قلب و احداث « 3 » غشى و غثيان و تحريك موادّ ساكنه و مهيا نمودن جهت عفونت و ميل « 4 » مواد به سوى افضيه و اعضاء ضعيفه و امثال اينهاست به شرط كثرت جلوس و افراط در آن .
[ قانون ششم ] : و ببايد دانست كه يابس المزاج بايد استعمال آب بيش تر از هوا نمايد ، به جهت زيادتى ترطيب و عدم زيادتى يبس ؛ به سبب فرط تحليل از حرارت هوا و گاه مضطر مىگردند براى زيادت ترطيب و نقصان تسخينِ حمّام به آن « 5 » كه آب به فرش
هامش
( 1 ) . ب : ( از ) حذف شده .
( 2 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 1 ص 162 .
( 3 ) . ب : حدوث .
( 4 ) . الف : مسيل .
( 5 ) . الف : با آن .