بدان كه : استحمام ، ضرورى انسان است ؛ خصوص در بلاد بارده ؛ جهت آن كه در تنظيف بدن محتاج به دخول آناند براى استحفاظ و عدم تضرّر به هوا و آب سرد . و نيز نافع است مر ابدان را به سبب تحليل و ترقيق مواد به تبخير و تعريق و ادرار و ترطيب و تجفيف و غيرها ؛ چنان چه - ان شاء اللّه تعالى - به تفصيل خواهد آمد .
و بهترين حمّام ، آن است كه قديم البنا و مستحكم و روشن و وسيع الفضا و سقف آن مرتفع و سه بيت داشته باشد و آب آن شيرين و گرم به اعتدال و هواى آن طيبِ گرم به اعتدال باشد و بيت اوّل آن نسبت به بيت دوم در گرمى كم تر ، يعنى مبرِّد مرطِّب [ باشد ] و بيت دوم ، از آن گرم تر ؛ يعنى مسخِّن مرطِّب [ باشد ] و بيت سوم آن از آن نيز گرمتر [ باشد ] ؛ يعنى مسخِّن و مجفِّف باشد . و در هر بيتى آب گرمى مناسب آن بايد كه باشد و استعمال كرده شود ؛ نه آن كه در بيت حار آب بسيار سرد و در بيت بارد آب بسيار گرم ؛ جهت آن كه اين باعث ضرر عظيم و حدوث اقشعرار و لرزيدن بدن است ؛ به سبب ادراك منافى .
و فايدهء قدامت بناى آن ، آن است كه تا بوى آهك و ابخرهء رديئهء آن زائل گشته باشد ؛ زيرا كه بخار آهك و ابخرهء رديئه ، مضرّ قلب و روح و مزيد حدّت و تجفيف هواى آناند .
و فايدهء اتّساع فضاى آن ، آن است كه هواى آن چون كثير باشد به سبب كثرت واردين و ابخرهء رديئهء منفصله از ابدان و اوساخ و فضلات چندان متأثر و متغير مىگردد كه باعث ضعف قلب و وحشت روح و حدوث غشى به استنشاق آن گردد .
و فايدهء استحكام آن ، ظاهر است كه در آن خوف انهدام و اهلاك نباشد و به « خاطر جمع » باشند نه مشوَّش الخاطر .
فايدهء روشنى و ارتفاع سقف و شيرينى آب و طيبت « 1 » هواى آن نيز ظاهر است كه جاى مظلم خصوص حمّام .
و آب شيرين ، باعث ترطيب بدن است ؛ به خلاف آب شور و تلخ و متعفّن . و همچنين هواى طيب ، باعث تفريح قلب و هواى مُنِتن كريه ، باعث ضعف و خفقان آن . و اين ، نظر
هامش
( 1 ) . ب : طيب .