و ليكن « 1 » بايد كه در وقت ظهر تابستان نزد شدّت گرمى هوا نمايد ؛ تا آن كه آب به سبب گرمى هوا برودت آن كم گشته و حرارت بدن به ثوران و اخلاط به غليان آمده و هوا گرم شده باشد . و ليكن بايد كه آن شخص حارّ المزاج جوان « 2 » معتدل اللحم باشد تا آن كه مقاومت بدان تواند نمود و متضرّر نگشت .
[ قانون دوازدهم ] : و اغتسال به آب چشمههاى گرم كه معدن اجسام معدنيه - مانند كبريت و بوره و ملح و امثال اينها - است « 3 » ، محلّل فضول و [ محلل ماده ] فالج و رعشه و تشنّج و زوال حكّه و جرَب و امثال اينها از امراض جلديهء ظاهريهء بدن است ؛ به سبب تسخين و تليين و جلا و تحليل آن . وجهت عرق النساء و اوجاع مفاصل و ورك و امثال اينها نيز نافع است ؛ به جهت لطافت و غَوص و نفوذ به سوى عمق و تليين و تحليل .
و به بيان ديگر آن كه :
هر كه ارادهء حفظ صحّت نمايد ، بايد كه :
بعد انهضام طعام يعنى هضم اوّل معدى و هضم ثانى كبدى به حمّام رود ؛ مگر آن كه محرور المزاج باشد . و از استحمام بر ناشتا از غلبه و ثوران صفراء خائف باشد كه قبل از دخول حمّام ، قليل غذاى لطيفى تناول نمايد ؛ جهت آن كه محرور المزاج را حمّام بر ريق - يعنى ناشتا - مضرّ است . و همچنين مضرّاست كه در بيت سوم آن وارد گردد مگر هنگامى كه حرارت آن موافق مزاج او باشد .
و بهترين چيزها [ كه ] خوردن آن قبل از استحمام [ مناسب است ] آن است كه نان در ماء الفواكه يا در گلاب خيسانيده باشند . و همچنين تناول غذا و آب در بين حمّام و بعد [ از ] حمّام مادام كه حرارت آن تسكين نيافته باشد . و ليكن اين مخصوص به ابدانى است كه شديد البرودهء و يا شديد الحرارهء نباشند . و به تخصيص آب و غذاى بسيار سرد به جهتى كه مذكور شد .
و آن كه اگر اثر آن بىانكسار به دل رسد ، دفعتاً هلاك سازد و اگر به كبد رسد ، استسقا احداث نمايد . همچنين شديد الحرارة نيز مضرّ است ؛ به جهت آن كه باعث ذبول و دقّ و
هامش
( 1 ) . الف : ( و ليكن ) حذف شده .
( 2 ) . الف : چون .
( 3 ) . ب : ( است ) حذف شده .