علاج آن : فصد باسِليق جانب مخالف وجع . و اگر قوّه قوى باشد ، خون آن مقدار بگيرند كه تغيير رنگ نمايد ، و الّا كم تر از آن و بايد كه اين ، در ابتدا ، قبل از رابعه نموده شود . و انتظار نضج مادّه ضرور نيست .
و لهذا در روز اوّل ظهور علامات ، مىتوان نمود و « صاحب خلاصهء التجارب » « 1 » گفته كه : من در اين حال « 2 » ، فصد را در روز دوم ، انفع از ساير ايام يافتهام . و در سوم و چهارم نيز مىتوان نمود . و اگر اوّل تا چهارم فصد به عمل آمده باشد ، در پنجم مسهل بايد آشاميد ، و إلّا در پنجم فصد بايد نمود و در ششم ، مسهل . و اگر در پنجم نيز فصد به عمل نيامده ، البتّه از هفتم نگذرانند « 3 » . و اگر از هفتم بگذرد ، ديگر فصد از جانب مخالف نبايد ، نمود بلكه از جانب موافقِ وجع بايد كرد . و ليكن اطبّاء ، بعد از چهارم تجويز فصد از جانب مخالف ننمودهاند .
و امّا هر گاه مادّه دموى باشد ، مىتوان نمود ، و ليكن هر گاه قبل از هفتم از جانب مخالف فصد نمايند ، فصد باسِليق ديگر از جانب موافق « 4 » وجع در هفتم به عمل آورند . و اگر در هفتم نياورند ، در نهم و الّا يازدهم . و اگر به عوض فصد از جانب موافق ، حجامت بين الكتفين - در صورتى كه اعراض بسيار شديد نباشد - نيز مىتوان نمود و اگر بعد از فصد ثانى ، اعراض شديد باشد و باز محتاج به كم نمودن خون باشد ، مىتوان حجامت نمود .
و « شيخ الرئيس » « 5 » تجويز حجامت ميان سينه نموده . و اگر تا پانزدهم فصد و حجامت به عمل نيامده و يا يك مرتبه فصد نموده باشند و هنوز اعراض از شدّت وجع و تنگى نفَس و آمدن خون بسيار باشد ، در سيزدهم يا چهاردهم يا پانزدهم فصد باسِليق از جانب موافق نمايند . و اگر فصد به عمل نيامده ، حجامت بين الكتفين نمايند .
و اگر ميل مادّه به جانب دماغ ظاهر گردد از علامات آن - كه بى خوابى و بىهوشى و
هامش
( 1 ) . بهاء الدوله ، خلاصهء التجارب ، چاپ سنگى ، مطبع منشى نول هند ، ص 318 .
( 2 ) . ب : در اين مرض .
( 3 ) . ب : نگذارند .
( 4 ) . الف : ( موافق ) حذف شده .
( 5 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 2 ، ص 251 .