مثقال ؛ افيون يك مثقال - و اگر قوى خواهند ، سه مثقال - ادويه [ را ] كوفته ، بيخته ، با لعاب به دانه سرشته ، حبوب سازند و به دستور ، در دهان نگاه دارند .
و لعوق خشخاش ، اين نوع سرفه و ساير انواع - حتّى بلغمى را - بعد از تنقيه ، بسيار نافع است . دياقوذا نيز به دستور . و نسخ آنها در « قرابادين » ذكر يافت .
اگر سبب سرفه ، حرارت مزاج ريه و غلبهء دم باشد
علامت آن : حرارت نفَس و عطش و سرخى رنگِ رو و ساير علامات غلبهء حرارت و خون كه در صداع دموى ذكر يافت .
علاج آن : فصد باسِليق و آشاميدن ماءُ الشّعير ، هر روز سى مثقال تا چهل مثقال - به حسب غلبهء حرارت - با شربت نيلوفر مقدار سه مثقال و يك مثقال سفوف سُعال مذكور و لعاب به دانه و بَزرِقطونا .
اگر از « 1 » فصد و تبريدات زائل نگردد ، دو روز اين منضج را ميل نمايند : به دانه و خبّازى ، از هر يك سه مثقال تا پنج مثقال ؛ عنّاب و سپستان ، از هر يك ده دانه ، جوشانيده ، صاف نموده ؛ تخم كدو و تخم كاهو ، از هر يك يك مثقال ، كوبيده در آن شيره گرفته ، و شربت بنفشه ، سه مثقال و سفوف مذكور ، يك مثقال ، بياشامند .
و روز سوم اين مسهل را ميل نمايند : گل بنفشه ، گل نيلوفر ، تخم « 2 » خطمى ، تخم خبّازى ، به دانه ، اصلُ السّوس و عنبُ الثّعلب ، از هر يك دو مثقال ؛ عنّاب و سپستان ، از هر يك ده دانه ، جوشانيده صاف كرده ؛ مغز فلوس خيارشنبر ، ده مثقال تا پانزده مثقال ؛ شيرخشت و ترنجبين ، از هر يك هفت مثقال تا ده مثقال در آن حل نموده ، صاف كرده ؛ روغن بادام شيرين دو مثقال بر آن چكانيده ، گرم نموده بياشامند .
و غذا ، آش ماش مقشّر با شيرهء بادام و چلاو يا « 3 » قيمه شوربا و يا بزقليه با چلاو و يا زردهء تخم مرغ نيم برشت با چلاو . و اگر احتياج به تكرار مسهل باشد ، همان مسهل را مكرر بياشامند .
هامش
( 1 ) . ب : ( از ) حذف شده .
( 2 ) . ب : ( تخم ) حذف شده .
( 3 ) . الف : با .