و چون سرما به چشم رسد و سوزش و يا ورم عارض گردد ، بايد كه كاه گندم را در آب بجوشانند و سر و چشم را به بخار آن بدارد . و بخار پوست خربزه با « 1 » تخم آن كه خشك نموده باشند ، در آتش اندازد و بخار آن را به چشم رساند ، نفع بليغ بخشد . و سر و چشم را گرم بپوشد . و حتىالمقدور در سرما حركت نكند تا چشم به حال آيد و اگر درد چشم عارض گردد ، تدبير آن به نحوى كه در « معالجات امراض مختصّه » - ان شاء اللّه تعالى - مذكور خواهد شد و در اينجا نيز بالإجمال ذكر خواهد يافت ، نمايد « 2 » .
و تدبير محافظت دستها و پاها از بردن سرما آن است كه : دستها و پاها را قبل از سوار شدن از منزل ، به روغن حارّى مانند روغن زيتون و يا گردكان و يا روغن بادام تلخ و يا خيرى و يا دنبهء گداخته چرب نمايد ، و يا قَطران بمالد .
و ما بين انگشتان و تمام پا را به پشم نرمى بپيچد . و جوراب پشمى نرم و يا ابريشمى بپوشد . و حتى المقدور نگذارد كه مُوزِه تر شود . و اگر احيانا تر گردد ، و آن چه تر گشته تبديل نمايد . و هر گاه در طى مسافت ، شدّت سرما اثر كند ، قدرى مسافت را پياده طى كند و پاها را از جوراب و موزه بيرون آورد و قدرى بمالد و باز به راه افتد .
و آنچه را سرما برده باشد ، همان زمان كه اثر آن ظاهر گردد - از كم حسّى عضو و تغير رنگ و تورّم - به زودى پوشش عضو را تبديل كند و بمالد و در آب گرم گذارد و بمالد . و كاه گندم را بجوشاند و عضو را در آن گذارد و يا آن كه شلغم و كلم قُمرِيت يا بابونه يا بزر حُلبَه يا بَزرَك را پخته ، گرم ضماد نمايند مكرّر . و قريب به آتش بدارد و يا قَطران بر آن بمالد .
اگر عضو ميل به سبزى و سياهى نمايد ، آن موضع را بايد كه تيغ بزند و در آب گرم گذارد ؛ تا خون مرده دفع گردد . و گِل ارمنى با سركه بر آن بمالد .
اگر سياه و فاسد شده و نزديك به افتادن انگشتان باشد ، بايد كه برگ كلم و برگ اسفناج را با روغن گاو پخته ضماد نمايد ؛ تا گوشتهاى فاسد شده بيفتد . و يا آن كه
هامش
( 1 ) . ب : يا .
( 2 ) . ب : ( نمايد ) حذف شده .