خيسانيده باشند مكرّر خشك نموده . و نيز نگاه داشتن بلور و يا صدف و يا نقرهء خالص در دهان و لبها بر هم گذاشته كه هواى خارج داخل دهان نگردد ، رافع تشنگى است .
و چون بعد از تشنگى مفرط به آب رسد ، بايد كه دفعتا آب بسيار به قدرى كه سيراب گردد نياشامد ، بلكه اوّلًا مضمضه نمايد و رو و دستها و پاها را بشويد و دستها و پاها را در آب بگذارد و بعد از آن ، اندك اندك بياشامد تا عطش او زائل گردد ؛ زيرا كه اگر همان دم آب بسيار بياشامد ، چون جميع بدن گرم و مشتاق و طالب آباند ، دفعتاً همهء آب را به خود مىكشند و خوف استرخاء و فالج و استسقا و هلاكت است .
بدان كه در گرما ، بايد كه تمام بدن خود را - خصوصا سر را - از آفتاب بپوشاند . و در هنگام پرى معده حركت نكند . و اگر گرسنه باشد و لا بد باشد از تناول غذا ، قليل غذاى مبرِّدى بخورد .
و البتّه ناشتا نبايد كه حركت نمايد ؛ خصوصاً كه محرورُ المزاج و صفراوى و لاغر باشد ؛ تا موجب ضعف و ثَوَران « 1 » صفرا نگردد . و در آب سرد ، سر و بدن را بشويد . و از ميوهها و ترشىها ؛ آنچه ميسّر آيد بخورد و ليكن نه همان زمان كه به منزل رسيده كه بدن بسيار گرم است ؛ بلكه بعد [ از ] زمانى كه اندك از حركت ماند و حرارت كم گرديد ، اغتسال به آب سرد نمايد و ميوهها و ترشىها را بخورد ؛ تا باعث آفت و ضرر نگردد .
و سر و سينه را به روغن تخم كدو و يا روغن بنفشه بادام چرب نمايد . و اگر قبل از حركت از منزل ، قدرى سويق جو را با قدرى نبات و يا قند به آب سرد بياشامد ، خوب است و يا بزرقطونا را بر آب پاشيده و يا شيره جو مقشّر سرد كرده و يا آش جو ، هر يك كه ميسّر آيد .
چون فرود آيد به منزل ، هر جا مرتفعتر و پاكيزهتر و وسيعتر و قريب به آب باشد بهتر است . و روى خيمه و يا مسكن را به طرفى نمايد كه باد شمال مىوزيده باشد . و خيمه ها را حتّى المقدور از هم دور دور ايستاده كند . و مَراكِب و دَواب را دور بندد ؛ كه ابخرهء فضلات آنها به اين كس نرسد . و اگر در رِباط و كاروانسرا فرود
هامش
( 1 ) . الف : ( صفرا ) حذف شده .