استحمام فرمايند و سكنجبين ملطّف معمول به مطبوخ زوفا و حاشا بياشامند . و چون تلطيف يافت ، فصد نمايند و در اين امر ، همه اطباى قديم و جديد متّفقاند .
و بدان كه مَشى را قدما نيز از جمله تدابير ملطِّفه شمردهاند و در اين حالت امر به مشى نمودهاند ؛ به خلاف متأخرين كه بعضى منع از آن نموده و گفتهاند كه تسكين در آن حالت اولى است ؛ به جهت آن كه سكون ، معين بر هضم است و نضج در آن بيش تر حاصل مىگردد .
[ فايده ] يازدهم از آن قوانين ، آن است كه هر گاه محتاج به فصد گردند با وجود ضعف قوّه كه تب و يا اخلاط رديئهء ديگر رسيده باشد ، بايد كه در اين هنگام نيز خون به تفاريق و دفعات بگيرند به نحو مذكور تا اخراج مادّه با « 1 » مراعات قوّه شده باشد .
و ببايد دانست كه فصد ضيق هنگامى كه مادّه غليظ لزج نباشد ، در حفظ قوّت اثر تمام دارد و الّا آنچه رقيق است اخراج مىيايد و كثيفِ كدر باقى مىماند كه در اين صورت ، واجب است كه وسيع باشد .
و فصد وسيع ، موجب ضعف و غشى و بطوءِ اندمال است و ليكن اكمل در تنقيه است ؛ چنانچه ذكر يافت . و هنگامى كه مادّه سوداوى و يا غليظ باشد و يا براى استظهار فصد نمايند ، وسيع [ كنند ] . و مراد از فصد وسيع ، معتدل الشقّ است در طول عِرق كه در زمان معتدل ، خون واجب النفع مندفع گردد . و بايد كه به يك دفعه خون مطلوب را نگيرند ؛ بلكه قدرى خون كه دفع گرديد انگشت را بر سر موضع شق گذارند و لمحه [ اى ] توقّف نمايند ، پس بردارند و بگذارند كه قدرى ديگر دفع گردد و باز انگشت بدان گذارند و بعد از يك دو لمحه بردارند و قدرى ديگر بگيرند و همچنين تا قدر مطلوب [ از خون ] اخراج يابد . و اين ، باعث اخراجِ موادّ فاسده و حفظ قوّت و ايمنى از حدوث غشى است .
در لاغر مزاجان و كسانى كه عروق ايشان باريك باشد و در فصل گرما و كسانى را كه خوف عروض غَشى باشد يا مقصود ، امالهء مادّه باشد ؛ چنانچه در رعاف و غير آن ، فصد ضيق اولى است . و در فصد وسيع ، روح بسيار نيز مندفع مىگردد و به
هامش
( 1 ) . ب : يا .