و به زور و اوراق و اخشاب و قشور كه رطوبتى داشته باشند و هوا رطب باشد و [ اگر ] خواهند كه نرم بكوبند ، بايد كه در سايه قريب به آفتاب ملايم و يا بر آتش ملايم خشك نمايند به حدّى كه مبطل فعل آنها نگردد . و بعضى از آن قبيل است كه به تنهايى بدون جزء ديگر كوبيده نمىگردد ؛ مانند دبق كه مقشّر نموده با مغز دانهء بيد انجير كه بهترين مصلحات آن است و يا با روغن زيتون و غير آن و يا با لبوب تركيبى كه در آن است كوبيده ، داخل نمايند .
و بعضى از آن قبيل است كه دقّ و سحق آنها مضرّاست به بدن ؛ بلكه بايد منخول و بيخته استعمال نمايند ؛ مانند غاريقون ؛ جهت آن كه در آن چيزهايى شبيه به ناخن چيدهء سمى است كه اگر بكوبند و يا سحق نمايند ، داخل مىگردد . و لهذا بايد كه از غربال مويى و يا غير آن بگذرانند كه اجزاء مذكوره داخل آن نگردد .
مطلب چهارم : در بيان احتياج به تركيب ادويه و طريق تركيب آنها
ببايد دانست كه چون يافت نمىشود دواى مفردى كه به تنهايى مقابله و مقاومت تواند نمود به هر يك از امراض ، يعنى هم در كيفيت و هم در خاصّيت متكافى باشد رفع و دفع امراض را در اكثر امر خصوص در امراض مركّبه و متضادّه ، پس ناچار است طبيب كه تركيب نمايد از ادويهء چند كه خصوصيت به هر يك داشته باشد و ادويه [ اى ] كه مضادّ به بعض امراض مضر به بعض اعضاء باشند مصلحات آنها را داخل نمايند و ادويه [ اى ] كه ضعيف باشند در تأثير خود و يا بطىء النفوذ باشند ادويهء مقوّيه و « 1 » سريعهء النفوذ به آنها ضم نمايد و اگر بسيار سريع النفوذ باشند و يا حاد از ادويهء مكسّره قوّت آنها به آنها بياميزد .
و بالجملهء ، هرچند مركّب قليل الأجزاء و خفيف باشد ، بهتر است از كثير الأجزاء و ثقيل ؛ زيرا كه دواى مفرد و يا مركّب قليل الأجزاء اخفّ است بر طبيعت از مركّب ؛ خصوص كثير الأجزاء .
هامش
( 1 ) . ب : ( و ) حذف شده .