و اگر به هيچ تدبير زائل نگردد ، بعد [ از ] بلوغ و تقويت مجارى بول ، خودبه خود زائل گردد .
[ عسر بول اطفال ]
[ ج ] و نيز از آن جمله ، عسر البول است
و آن ، عبارت از دشوار آمدن بول است . و دو قسم مىباشد :
قسم اوّل : آن كه به سبب سنگ و ريگ كه در مثانه و يا گرده به هم رسد . و سنگ مثانه به اطفال ذكور ، بيش تر نسبت به سنگ كرده تولّد مىيابد و در اناث ، تولّد آن نادر است ؛ به سبب سعت عنق مثانهء ايشان و قلّت اعوجاج آن .
و فرق ميان سنگ و ريگ - از هر جا كه آيد - از شدّت و خفّت اعراض و ظهور ريگ در بول توان دريافت نمود . كه سنگ و ريگ تكوّن در گرده ، لازم دارد و ثقل و تمدّد در قَطَن را . و اوّلًا بول كدر و [ غليظى ] مندفع گردد و بعد از آن صاف .
و لون بول ، سرخ و يا زرد باشد و ريگ آن مايل به سرخى . و در سنگ و ريگ متولّد در مثانه ، اول بول سفيد و رقيق آيد و در بيخ ذكر خارشى به هم رسد . و بعد از بول به اندك زمانى ، باز تقاضاى بول به هم رسد و درد در زهار كه محل مثانه است و ليكن اين حالت و عسر البول و درد در مثانه ، هنگامى ظاهر گردد كه سنگ در عنق مثانه آيد . و علّت حدوث حصات در اطفال ، بيش تر مورثى [ و ] باشد .
علاج آن : بايد كه جهت تليين مجارى و تسكين وجع ، خسك و بابونه و خطمى و شبت و كرفس و كرنب و پر سياوشان و قرطم نيم كوفته و حلبه و برگ قطونا و خرفه و بنفشه و برگ كنجد و بيخ خبّازى و برگ آن و بيخ خطمى و برگ آن و بيخ و شاخ خار خسك ؛ تمام اينها و يا آن چه به دست آيد ، بجوشانند در آب بسيارى و طفل را در آن نيم گرم بنشانند يا به كمر ، تا آن كه آب سرد گردد .
و شبانه روزى ، سه نوبت اين عمل را بكنند . و بعد [ از ] بر آوردن ، بدن طفل را به پارچهء نازكى خشك نمايند و روغنهاى مفتت حصات بمالند ؛ مانند روغن عقرب و روغن خسك و روغن بابونه و مانند اينها . و تقطير اين روغنها در احليل و حمول آنها به مقعدهء آن نفع تمام دارد . و آشامانيدن مدرّات ، هر دو نوع را مفيد است ، امّا تنقيه بايد .