رماد العقارب و رماد الأرانب و آبگينه - كه مانند غبار سائيده باشند - و يد اللّه - كه معروف است و از خون « تيس » مىسازند ؛ چنان چه در « قرابادين » ذكر يافت - در تفتيت حصات ، اثر كلّى دارد .
و همچنين ، حجر اليهود اصل « 1 » ، به آب سوده و فتيله [ اى ] از كاغذ ساخته به آن آلوده ، در احليل گذارند و معجون حجر اليهود با شيرهء تخم خيارين و خربزه خورانيده اثر تمام دارد .
قسم دوم : عسر البولى كه از ورم گرده و يا مثانه و يا جمود خون و مدّه در مثانه و يا ريح مثانه و يا سدّه [ اى ] كه از خلط لزج در مجراى بول و يا انصباب خلط حادّ به مثانه و غير اينها از اسباب به هم رسد كه - ان شاء اللّه تعالى - در معالجات خواهد آمد با اسباب و علامات . و علاج هر يك به حسب آن ، تدبير در حال مريض و مرضعه مرعى دارند و به استعمال آورند .
[ سى و ششم : تب و يثورات ملحق آن ]
[ الف ] و نيز از آن جمله ، حمّيات است
[ حميات اطفال ]
ببايد دانست كه اقسام حمّيات سهاند - چنان چه به تفصيل در « فصل بيان حدود الامراض » در « قرابادين » تأليف اين مؤلّف ذكر يافت و - إن شاء اللّه تعالى - در « امراض غير مختصّه » نيز خواهد آمد - و مجملًا عبارت از [ 1 ] روحيهء يوميه و [ 2 ] عضويهء دقيه « 2 » و [ 3 ] خلطيه صفراويه و دمويه و بلغميه و سوداويه باشد . و هر يك را اصناف بسيار است و ليكن آن چه صبيان را عارض مىگردد ، خلطيه است ؛ خواه بسيطه باشد خواه مركّبه .
و روحيهء يوميه ، به جهت آن كه متعلّق به اعراض نفسانيه است اكثر انواع آن و طفل به سبب ضعف قوا و آلات و غلبهء رطوبت ، از آن برى است . و دقيه نيز به سبب كمال غلبهء رطوبت و ضعف حرارت غريزيه به جهت انغمار تحت رطوبت و ضعف قوا و آلات ، عارض نمىگردد .
هامش
( 1 ) . ب : حجر اليهود اصيل .
( 2 ) . ب : عضويه و دقيه .