و ملاك امر در علاج اين مرض ، اجتناب از حركات قويه است . و اين مرض ، در اطفال به زودى به اصلاح آيد ؛ به سبب نرمى غشاء ايشان اگر تأخير در معالجه واقع نگردد .
و اين ضماد بسيار نافع است : مصطكى ، انزروت ، كندر ، جوز السرو ، برگ سرو ، اقاقيا ، دم الأخوين ، گلنار ، مرّمكّى شبّ يمانى ، ابهل ، صبر ، حضض ؛ جميع ادويه را - يا آن چه به هم رسد - نرم كوفته ، بيخته ، با « سريشم ماهى » - كه در آب برگ عنب الثعلب گداخته باشند ممزوج نموده ، بر لته ماليده ، بر آن موضع گذارند . و نيز ، اين ضماد ، جميع اقسام فتق را مفيد است : برگ مورد ، مازوج « 1 » ، صبر ، كندر ، مُرِّ مَكّى ، جوز السرو ، زفت ، مقل ، ابهل ؛ كوفته ، بيخته ، با سريشم ماهى سرشته ، به نحو مذكور استعمال نمايند . و نيز ماليدن سرگين موش در شير سائيده بر زهار و خصيه بر سبيل دوام نافع است .
[ امراض معاد مستقيم و مقعد اطفال ]
[ سى و چهارم امراض معاء مستقيم و مقعد ]
[ الف ] و نيز از آن جمله ، زحير است
[ زحير اطفال ]
و آن ، عبارت از پيچش معا مستقيم است كه ملاصق مقعد است . و علامت آن ، اين است كه آدمى به هر اندك مدّتى محتاج تبرّز گردد و اخراج نيابد مگر رطوبتى لزج قليل المقدار . و لهذا ، اين را « زجاجيه » نيز نامند ؛ جهت مشابهت آن كه آن چه اخراج مىيابد ، بلغم زجاجى است .
و اكثر صبيان را به رسيدن برودت به اسافل ايشان عارض مىگردد . و گاه باشد كه از صفراء به هم رسد ؛ چنان چه در اسهال حاد ، ظاهر مىگردد علاج : آن چه از رسيدن برودت باشد : بگيرند حُرف و كمون متساوى الوزن و بكوبند و ببيزند « 2 » و به روغن گاو كهنه بسرشند و به مقدار حاجت بخورانند به آب سرد . و نيز گاورس با خاكستر گز يا خاكستر پشگل گوسفند در خرقه بسته ، گرم نموده تكميد نمايند . و يا
هامش
( 1 ) . ب : مازو .
( 2 ) . ب : بپزند .