[ فايده ] : ببايد دانست كه حجب و غلافهاى بطن ، سهاند :
يكى ، جلد شكم است كه آن را « مراق » گويند .
دوم ، صفاق كه مسمّى است به « اريطارون » و اين غشاء ، زير جلد است و بر « 1 » بالاى ثرب . و بر تمام شكم محيط است . و در اربيتين مجتمع شده و پائين آمده و باز منبسط شده و بر خصيتين محتوى گشته .
سوم ، ثرب است و آن ، جسمى غليظ شحمى است كه ملاصق احشاست است . و چون معرفت آن اغشيه موقوف بر معرفت اين مرض بود ؛ لهذا اجمال ذكر يافت و در تشريح نيز مذكور شد .
علاج : در قيل ، بايد كه ابتدا شىء نازل در خصيه را بالا و به جاى خود فرستند به ماليدن ملايم . و بعد از آن ، ادويهء قابضهء مشدّده « 2 » بر آن طلا نمايند ؛ و اگر فراهم آمد بهتر و الّا كيسهء مثلّث شكل به اندازهء كش ران بدوزند و در آن زيره و يا رازيانه كوفته پر نمايند ؛ به نحوى كه مستحكم گردد و سر آن را دوخته و بر سر هر گوشهء آن بندى قرار دهند و كيسه را در آن جا گذاشته ، به هر وجه كه استحكام يابد و نلغزد و لايق دانند ببندند . و در حين بستن ، بايد كه مريض بر پشت خوابيده باشد و از حركات عنيفه و دويدن و جست و خيز و برداشتن اشياء ثقيله و تناول اشياء نفّاخهء فاتقه اجتناب نمايند .
اگر فتق ريحى باشد ، اشياء كاسرهء رياح استعمال نمايند ؛ هم طفل و هم مرضعهء آن را . و از اشياء باد انگيز ، اجتناب نمايند .
در فتق بطن و اربيه ، نانخواه را نرم بكوبند و با سفيدهء تخم مرغ ممزوج نموده ، گرم كرده ، ضماد نمايند . و اگر قوىتر خواهند ، ادويهء مشدّده « 3 » استعمال « 4 » و كيسه [ اى ] از باديان مسحوق و يا زيرهء مسحوق پر نموده به نحو مذكور بندند . و بسا باشد كه همين بستن كيسه تنها كفايت نمايد و احتياج به تدبير ديگر نشود .
هامش
( 1 ) . ب : ( بر ) حذف شده .
( 2 ) . ب : مسدّده .
( 3 ) . ب : مسدّده .
( 4 ) . ب : استعمال نمايند .