و اگر مغص با قبض باشد و دوا فايده نبخشد ، به شيافات مناسبه - كه در اعتقال بطن ذكر يافت - استعمال نمايند ؛ طبع را بگشايد .
اگر درد قوى باشد ، قدرى افيون در روغن گل حل كنند و بر مقعد او بمالند كه در تسكين وجع ، بى عديل است و مُخرِج رياح نيز . و خردل سفيد و جوزبوا محرق و برگ سرو خشك كرده و نانخواه محرق و برگ سداب و تخم هليون و انجدان محرق و مازريون ؛ تمامى اگر يافت شود بهتر ، و الّا آن چه ميسّر آيد مساوى الوزن بگيرند و در آب بسيار جوش دهند و چون اندكى بماند صاف نمايند و برابر آن ، روغن كنجد داخل كرده باز جوش دهند تا روغن بماند ، پس قدرى از اين بر شكم و مقعدهء طفل بمالند ؛ رياح بسيار مندفع گردد حتّى كه ضبط آن مشكل گردد . و كبير السن را نيز اين روغن مفيد است .
و گاه باشد كه سبب مغص ، سوء مزاج حار باشد يا رياحى كه از مادّهء حار تولّد يافته و هرچند تكميد كنند و مسخّنات بخورانند ، سودمند نيفتد . در اين صورت ، لازم است كه از تسخين بازمانند و خرقه [ اى ] به « 1 » آب سرد تر كرده بر شكم او بيندازند . و يا يخ در لتّه [ اى ] بسته بر شكم او بگذارند . و يا صندل سفيد به گلاب سوده طلا نمايند . و به تدبير مرضعه و طفل پردازند . و ازالهء سوء مزاج حار نمايند .
[ امراض سره و صفاق و مراق اطفال ]
[ سى و سوم : امراض سرّه و صفاق و مراق ]
[ الف ] و نيز از آن جمله ، نتوّسرّه است
[ نتوه سره اطفال ]
آن ، عبارت از بلند شدن ناف طفل است . و آن بر دو نوع است .
اوّل ، آن كه از روز ولادت يا قريب به آن به هم رسد ؛ به سبب سوء تدبيرى كه به ناف رسد . و اين را در همان ايام اصلاح توان نمود از ربط « 2 » و غير آن .
دوم ، آن كه به سبب انشقاق صفاق اين محل ، از بسيارى گريه و صيحه و غير آن و يا به سبب اجتماع رطوبات « 3 » بلغمى در آن جا و يا به واسطهء اجتماع رياح در آن و يا به
هامش
( 1 ) . ب : خرفه را به .
( 2 ) . ب : بط .
( 3 ) . ب : رطوبت .